Kontroverzni Tristan Tate naljutio korisnika zbog Jugoslavije, pa mu objasnio ono što mnogi zaboravljaju o Bosni
Na društvenim mrežama se često dešava nešto zanimljivo.
Ljudi iz velikih narativa, ideoloških rovova i internetskih plemena odjednom otkriju Balkan.
I onda, naravno, nastane haos.
Jedan takav primjer desio se na platformi X, gdje je kontroverzni influencer Tristan Tate napisao kratku objavu:
“Jugosloveni su dobri ljudi.”
Na to mu je jedan korisnik odgovorio pitanjem:
“Zaboravio si genocid koji su uradili Bosni?”
Tate je zatim odgovorio da je i Bosna bila dio Jugoslavije, te dodao da se bosanskim muslimanima takav komentar vjerovatno ne bi svidio.
I tu, koliko god neko imao mišljenje o Tristanu Tateu, a ima se šta reći o njegovom javnom nastupu i stavovima, u ovoj konkretnoj rečenici dotakao je nešto što se na internetu vrlo često zaboravlja.
Bosna i Hercegovina nije bila neka vanjska žrtva Jugoslavije.
Bosna i Hercegovina je bila dio Jugoslavije.
I upravo zato je rat u BiH bio toliko tragičan.
Nije to bio jednostavan sukob “Jugoslavije protiv Bosne”.
To je bio raspad države u kojoj su Bosanci i Hercegovci živjeli, radili, služili vojsku, igrali fudbal, išli u škole, gradili porodice i dijelili svakodnevni život s drugim narodima.
Bosna nije bila izvan Jugoslavije
Jedna od čestih grešaka u stranim raspravama o Balkanu jeste pokušaj da se sve objasni u jednoj rečenici.
A Balkan je mnogo stvari, ali rijetko kada stane u jednu rečenicu.
Bosna i Hercegovina je bila jedna od šest republika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.
Uz nju su bile Slovenija, Hrvatska, Srbija, Crna Gora i Makedonija.
U toj državi su živjeli Bošnjaci, Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci, Crnogorci, Albanci, Romi, Jevreji i mnogi drugi.
Zato reći “Jugosloveni su uradili genocid Bosni” zvuči jednostavno, ali historijski je neprecizno.
Genocid u Bosni i Hercegovini počinile su konkretne vojne, političke i policijske strukture, predvođene projektom stvaranja etnički očišćenih teritorija.
To nije isto što i reći da su “Jugosloveni” kao cjelina nešto uradili Bosni.
Jer su i same žrtve bile Jugosloveni po državljanstvu, identitetu ili životnom iskustvu prije raspada te zemlje.
Mnogi Bosanci i Hercegovci, uključujući i Bošnjake, odrasli su u Jugoslaviji.
Neki su je voljeli.
Neki nisu.
Neki su u njoj vidjeli normalan život.
Neki su kasnije u njenom raspadu izgubili sve.
Ali izbaciti Bosnu iz Jugoslavije, kao da je bila neki vanjski prostor nad kojim se Jugoslavija nadvila, jednostavno je pogrešno.
Genocid se ne smije razvodniti, ali ni historija pojednostaviti
Ovo je osjetljiva tačka.
Jer kada se ispravlja ovakva formulacija, uvijek postoji rizik da neko pomisli da se umanjuje genocid.
Ne umanjuje se.
Genocid u Srebrenici je sudski utvrđena činjenica.
Ratni zločini, etničko čišćenje, opsada Sarajeva, logori, masovne grobnice i sistematsko nasilje nad civilima nisu “narativi”, nego historijske činjenice.
Ali upravo zato treba biti precizan.
Ako se sve svede na mutnu rečenicu o “Jugoslovenima”, onda se odgovornost zamagljuje.
A odgovornost se ne smije zamagliti.
Nisu svi narodi isto.
Nisu svi ljudi isto.
Nije svaka bivša jugoslovenska identifikacija ista kao velikodržavni projekat koji je razorio Bosnu i Hercegovinu.
Problem nije u tome što je neko rekao da su Jugosloveni dobri ljudi.
Problem je kada se preko te rečenice pokuša preskočiti složena historija raspada zemlje, agresije, zločina i odgovornosti.
Ali isto tako, problem je i kada neko iz neznanja napiše da su “Jugosloveni uradili genocid Bosni”, kao da Bosna nije bila jedan od najvažnijih dijelova te iste Jugoslavije.
Zašto ova rasprava pogađa Bosance
Tate je u odgovoru napisao da bosanskom muslimanu takav komentar ne bi bio drag.
I tu je pogodio emocionalnu tačku.
Mnogim Bošnjacima smeta kada se njihova tragedija strpa u tuđe površne geopolitičke rasprave.
Posebno kada ljudi koji očigledno ne poznaju historiju Balkana koriste Bosnu kao argument u nekoj potpuno drugoj internetskoj svađi.
Za jedne je Bosna dokaz da su “ovi” zli.
Za druge je dokaz da su “oni” licemjerni.
Za treće je samo riječ koju ubace kad žele moralni poen.
A za ljude iz Bosne i Hercegovine, to nije meme.
To su porodice.
Gradovi.
Groblja.
Preživjeli.
Nestali.
Izgubljeni domovi.
I država koja još uvijek živi posljedice rata.
Zato su Bosanci posebno osjetljivi kada neko historiju njihove zemlje koristi kao usputnu repliku, bez razumijevanja ko je bio ko, šta se dogodilo i zašto su riječi važne.
Jugoslavija nije bila jedan narod, ni jedna krivica
Jedna od najvećih grešaka u stranim raspravama jeste tretiranje Jugoslavije kao da je bila jedna homogena masa.
Nije bila.
Jugoslavija je bila složena država s više republika, naroda, identiteta, jezika, religija, regionalnih razlika i historijskih trauma.
Zato se njen raspad ne može objasniti rečenicom iz komentara.
A još manje se genocid može pripisati jednoj širokoj, nepreciznoj oznaci.
Ako kažemo “Jugosloveni”, onda u tu riječ ulaze i ljudi koji su branili Bosnu i Hercegovinu.
Ulaze i ljudi koji su bili žrtve.
Ulaze i oni koji su se protivili nacionalizmu.
Ulaze i oni koji su kasnije ubijeni upravo zato što nisu pripadali “pravoj” etničkoj grupi u očima zločinačke politike.
Zato je preciznost važna.
Ne zbog akademskog cjepidlačenja.
Nego zbog poštovanja prema žrtvama.
Internet voli jednostavne verzije historije
Ova mala rasprava na X-u zapravo pokazuje veći problem.
Internet ne voli složenost.
Internet voli zastave, krivce, heroje, izdajnike i kratke rečenice koje mogu stati u ljutit komentar.
Ali historija Bosne i Hercegovine nije kratki komentar.
Ona je sloj po sloj tragedije, suživota, izdaje, otpora, manipulacije, velikodržavnih projekata i običnih ljudi koji su najčešće platili cijenu tuđih ideologija.
Zato je opasno kada se o njoj govori površno.
Nije problem samo što neko pogriješi.
Problem je što se pogrešne rečenice šire brže od tačnih objašnjenja.
A onda ljudi širom svijeta počnu misliti da razumiju Balkan jer su pročitali tri objave, pogledali dvije mape i zapamtili jednu riječ: Jugoslavija.
Bosna zaslužuje preciznost
U ovoj konkretnoj raspravi, Tateova prva objava je bila banalna.
“Jugosloveni su dobri ljudi” zvuči kao tipična generalizacija s interneta.
Ni naročito duboka, ni naročito važna.
Ali odgovor koji je dobio otvorio je pitanje koje jeste važno.
Bosna i Hercegovina se ne smije brisati iz jugoslovenskog konteksta.
Istovremeno, genocid i zločini nad Bošnjacima i drugim žrtvama ne smiju se razvodniti kroz maglovite opšte pojmove.
Može se reći da su mnogi ljudi iz bivše Jugoslavije dobri ljudi.
Može se reći i da su iz raspada Jugoslavije proizašli užasni zločini.
Može se reći da je Bosna bila dio Jugoslavije.
Može se reći da su nad Bošnjacima počinjeni genocid i sistematski zločini.
Sve te rečenice mogu biti istinite u isto vrijeme.
To je ono što internet najteže podnosi.
Da dvije ili tri istine mogu postojati zajedno.
Nije svaka ispravka relativizacija
Bosna i Hercegovina ne treba površne branitelje koji joj, iz neznanja, naprave lošiju uslugu nego protivnici.
Treba joj preciznost.
Treba joj tačno imenovanje zločina.
Treba joj razumijevanje historije.
Treba joj svijest da su riječi važne.
Jer kada neko kaže “Jugosloveni su uradili genocid Bosni”, možda misli da brani žrtve.
Ali zapravo pojednostavljuje priču do tačke u kojoj se gubi ono najvažnije: ko je stvarno planirao, naredio, provodio i opravdavao zločine.
A to ne smije nestati u opštoj magli.
Bosna je bila dio Jugoslavije.
Bosna je preživjela njen krvavi raspad.
Nad Bošnjacima je počinjen genocid.
I sve to treba znati reći precizno.
Bez relativizacije.
Bez internetskog neznanja.
Bez pretvaranja jedne od najtežih evropskih tragedija u komentar od pet sekundi.
