Kada je Norveški Nobelov odbor 2025. godine objavio da je dobitnica Nobelove nagrade za mir venecuelanska opoziciona političarka María Corina Machado (MCM), reakcije su bile trenutne i polarizovane. Za Zapad i milione Venecuelanaca koji su pobjegli od autoritarnog režima, ona je simbol hrabrosti, demokratije i nepristajanja. Međutim, za kritičare, njena nagrada je još jedan, transparentan dokaz o dubokoj politizaciji Nobelovog komiteta i njegovoj spremnosti da nagradi američke geostrateške interese, a ne isključivo mir.
MCM, često nazivana “Željeznom damom Venecuele”, nagrađena je za svoj “neumoran rad na promicanju demokratskih prava za narod Venecuele i za borbu za postizanje pravednog i mirnog prelaska iz diktature u demokratiju”. Ali iza te plemenite fraze krije se kontroverzna politička figura čija historija i savezništva čine njenu nagradu predmetom žestoke debate.
Put od inženjera do trna u Madurovom oku
Rođena 1967. godine, María Corina Machado potječe iz ugledne venecuelanske porodice i školovana je kao industrijska inženjerka s magisterijem iz finansija. Njen politički angažman počeo je 2002. godine osnivanjem nevladine organizacije Súmate, koja se borila za transparentnost izbora i opoziv tadašnjeg predsjednika Huga Cháveza.
Njena karijera je obilježena direktnim sukobima s autoritarnom vlašću:
- Sukob s Chávezom: Godine 2012., u žestokoj raspravi pred Nacionalnom skupštinom, Machado je otvoreno kritikovala Chávezovu politiku eksproprijacije, izjavivši: “Eksproprijacija je krađa”. Chávez joj je arogantno odgovorio: “Orao ne lovi muhe.”
- Apsolutna opozicija Maduru: Machado je postala najistaknutiji i najbeskompromisniji protivnik Chávezovog nasljednika, Nicolása Madura. Njena liberalna, pro-tržišna platforma i poziv na obnovu ekonomije, koju je socijalizam doveo do kolapsa, privukli su milione pristalica.
Njen vrhunac borbe dogodio se uoči izbora 2024. godine. Nakon što je u opozicionim predizborima osvojila preko 90% glasova, režim, kontrolišući Vrhovni sud, zabranio joj je kandidaturu na 15 godina, pod optužbama za administrativne nepravilnosti. Uprkos zabrani, ona je nastavila turneju po zemlji, okupljajući stotine hiljada ljudi na mitinzima i preusmjeravajući podršku na zamjenskog kandidata, Edmunda Gonzáleza Urrutiju. Zbog prijetnji hapšenjem i opasnosti po život, Machado je već mjesecima primorana da se skriva.
Politizacija Nobela
Osvajanje Nobelove nagrade za mir u tom kontekstu nije dočekano kao čisto priznanje mirotvorstva, već kao snažan, međunarodni politički čin.
Argumenti za Politizaciju:
- Geopolitički interes: Nagrada je stigla u trenutku kada su Venecuela i režim Nicolása Madura pod snažnim pritiskom SAD-a i Zapada, a sankcije su na snazi. Nagrađivanjem najjače opozicione figure, Odbor direktno podržava promjenu režima, što se tumači kao svrstavanje na stranu američke vanjske politike.
- Kontroverzna retorika: Kritičari, posebno s ljevice i od strane nekih islamskih organizacija, zamjeraju Machado njezinu prošlu retoriku i savezništva. Navode njenu podršku međunarodnim sankcijama protiv Venecuele (što mnogi smatraju oblikom ekonomskog rata), njenu podršku Likud partiji u Izraelu i kontakte s evropskim konzervativnim, desničarskim pokretima. Za njih, to narušava ideal “mira” i povezuje je s desničarskim interesima koji su daleko od nesvrstanosti i ljudskih prava.
- Posveta Trumpu: Neposredno nakon osvajanja nagrade, Machado je u objavi na društvenim mrežama, pored venecuelanskog naroda, nagradu posvetila američkom predsjedniku Donaldu Trumpu, hvaleći njegovu “odlučnu podršku našoj stvari”. Ova javna zahvalnost Trumpu (koji je sam agresivno lobirao za nagradu) dodatno je učvrstila percepciju kritičara da je nagrada politički motivisana i da služi interesima Washingtona. White House je, ironično, kritikovao Odbor jer nisu nagradili Trumpa, rekavši da je odluka dokaz da “stavljaju politiku iznad mira”.
Simbol nasilja
S druge strane, nema sumnje da je nagrada istovremeno i priznanje neupitne hrabrosti same Maríje Corine Machado. Odbijajući da pobjegne u egzil, ona je izložila sebe i svoje saradnike stalnim prijetnjama, pokušajima hapšenja, pa čak i napadima (svjedoci tvrde da je njen automobil bio napadnut hicima).
Nobelov komitet je u svojoj izjavi naglasio da je Machado “svojim djelovanjem dokazala da su alati demokratije ujedno i alati mira”. Za milione Venecuelanaca koji žive u egzilu i siromaštvu, ona je posljednji simbol nade u miran prelazak iz autoritarizma. Nagrada, vrijedna oko milion eura, trebala bi pružiti ne samo moralnu, već i materijalnu podršku njenom pokretu, dajući joj veću međunarodnu zaštitu.
U konačnici, Nobelova nagrada za mir, u slučaju Maríje Corine Machado, savršeno ilustruje dilemu samog priznanja. Da li je to nagrada za ideal mira, ili je to nagrada koja se koristi kao diplomatsko oružje protiv autoritarnih režima? Činjenica da je nagrada dodijeljena političarki u aktivnoj, životno opasnoj borbi protiv diktatora, naglašava da je u 21. vijeku borba za demokratiju postala najvažniji i najopasniji čin “mira”.
