Najšokantniji aspekt ovog pronalaska nije tehnika, već potrebna radna snaga. Autori studije procjenjuju da je izgradnja samo najveće strukture (KO1) zahtijevala najmanje 5.000 radnih sati koordinisanog rada.
Ova brojka izravno napada tradicionalnu arheološku tezu. Društva lovaca-sakupljača smatrana su nomadskim, malim, egalitarnim grupama (do nekoliko desetina ljudi), koje su se kretale s resursima i koje nisu imale centralizovanu strukturu potrebnu za takve “građevinske projekte”.
Ove megastrukture dokazuju suprotno. Njihova izgradnja zahtijevala je:
- Top-level koordinaciju: Neophodna je bila hijerarhija ili barem visoko razvijeno kolektivno upravljanje koje je moglo mobilizirati stotine ljudi tokom dužeg vremenskog perioda.
- Pejzažno znanje: Strateško pozicioniranje zamki unutar prirodne topografije dokazuje duboko razumijevanje ponašanja životinja i poznavanje terena, što je omogućilo drevnim zajednicama da transformišu svoje okruženje u svrhu lova.
- Planiranje: Monumentalna arhitektura na Krškom platou morala je biti rezultat dugoročnog planiranja i zajedničkog ulaganja resursa, što je obično karakteristika poljoprivrednih, naseljenih zajednica.
Drugim riječima, ove strukture pokazuju da monumentalna arhitektura nije počela s hramovima ili grobnicama, već je počela s lovom.
Poveznica s “Pustinjskim Zmajevima”
Fascinantno je i to što ove evropske strukture dijele izvanredne arhitektonske i funkcionalne sličnosti s “pustinjskim zmajevima” (desert kites) – masivnim lovačkim instalacijama u obliku slova V ili VVV, koje su pronađene u sušnim zonama Jugozapadne Azije (Jordan, Sirija, Arabija) i Sjeverne Afrike.
Pronalazak ovih megastruktura u umjerenoj klimi Evrope po prvi put proširuje raspon ove lovačke tradicije i postavlja ključno pitanje: Da li je ova sofisticirana lovačka strategija bila univerzalna ljudska inovacija koja se razvijala nezavisno, ili je postojala šira prapovijesna kulturna veza između Bliskog istoka, odakle potiče i Göbekli Tepe, i Jadranskog zaleđa?
Rušenje modela poljoprivredne superiornosti
Tradicija je dugo favorizirala tezu da je poljoprivreda ključ za sve. Ove lovačke megastrukture zamućuju granicu između nomadskih lovaca-sakupljača i sjedilačkih poljoprivrednih društava. One sugerišu:
- Sjedilački lovci: Neke lovačke grupe mogle su biti polu-sjedilačke i dovoljno bogate resursima (ili dovoljno složene u organizaciji) da održavaju i koriste ovakve sisteme kroz dugi niz godina, efikasno “upravljajući” populacijama divljih životinja, a da se pritom nisu u potpunosti oslanjale na uzgoj biljaka.
- Kolektivna održivost: Dok je poljoprivreda osigurala preživljavanje, lov je poticao ranu složenost društva. Saradnja potrebna za tjeranje krda jelena na liticu daleko nadilazi rad koji je potreban maloj porodici za sakupljanje voća.
Ova otkrića ne samo da mijenjaju naše razumijevanje tehnoloških i socijalnih granica Evrope prije bronzanog doba, već nas tjeraju da priznamo da je ljudska saradnja i inženjerska vještina dosegla zapanjujuće nivoe mnogo ranije nego što smo bili spremni vjerovati. Monumentalne strukture na Krškom platou stoje kao tihi, kameni svjedoci genijalnosti naših najranijih predaka, dokazujući da se sofisticiranost rađa iz lova i potrebe za preživljavanjem.
