U ljeto 2025. godine, automatizovani teleskop ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) signalizirao je otkriće koje je odmah uzburkalo naučnu zajednicu: treći potvrđeni međuzvjezdani objekat (MO) ikada viđen kako prolazi kroz naš Sunčev sistem, nazvan 3I/ATLAS. Ovaj objekat, za kojeg je brzo utvrđeno da je kometa koja juri brzinom većom od 200.000 kilometara na sat, postao je više od naučnog kurioziteta. On je postao kosmički kameleon čije anomalije prkose konvencionalnoj fizici i hrane najsmjelije teorije – predvođene tezom da možda nije riječ o prirodnom fenomenu, već o vještačkoj, vanzemaljskoj mašineriji.
Nedostignuti posjetilac
Prije 3I/ATLAS-a, nauka je potvrdila samo dva međuzvjezdana posjetioca: ‘Oumuamuu (2017.) i Borisov (2019.). 3I/ATLAS se, međutim, odmah izdvojio:
- Masivnost: Procjenjuje se da je milion puta masivniji od ‘Oumuamue i hiljadu puta veći od Borisova, što ga čini gigantom među interstelarnim putnicima.
- Hiperbolična putanja: Njegova putanja je hiperbolična, što znači da nije gravitaciono vezan za naše Sunce i da će nakon prolaska zauvijek nestati u dubokom svemiru.
Ovaj objekt je neprocjenjiva vremenska kapsula jer nosi sastojke i podatke o formiranju planeta u drugom, vrlo udaljenom zvjezdanom sistemu. Ali ono što je zaista “zaludilo” naučnike i javnost su brojne anomalije koje su se pojavile tokom praćenja sa Keck i Fermi teleskopa.
Anomalija 1: zagonetni “Anti-Rep”
Najveća zagonetka je fenomen “anti-repa” ili “sunward jet” – mlaza koji je usmjeren prema Suncu, a ne od njega.
- Pravilo kometa: Komete emituju rep koji je uvijek usmjeren suprotno od Sunca, jer sunčev vjetar i pritisak zračenja potiskuju čestice i prašinu. To je kosmička fizika 101.
- Atlasov prkos: 3I/ATLAS je pokazao dugačak mlaz gasa i prašine usmjeren ka Suncu, anomaličnu pojavu koja nije rezultat optičke iluzije (kakva se ponekad dešava kada se Zemlja poravna s ravninom komete). Ova fizička manifestacija, u obliku dugačke, izdužene kome, prkosi osnovnim zakonima ponašanja komete.
- Loebova reakcija: Harvardski astrofizičar Avi Loeb, poznat po teoriji da je ‘Oumuamua možda vanzemaljski artefakt, odmah je iskoristio ovu anomaliju. Loeb tvrdi da je takav fenomen teško objasniti prirodnim putem i postavlja pitanje zašto ga većina “kometa eksperata” olako odbacuje. Za Loeba, “izvanredne anomalije zahtijevaju izvanredna objašnjenja.”
Anomalija 2: Nikl bez željeza i sastojci vanzemaljske industrije
Dalja posmatranja su otkrila još zagonetnije detalje o hemijskom sastavu kome:
- Sastojci: Naučnici su detektovali prisustvo cijanida i nikla u mlazu gasa koji izbija iz objekta. Dok je prisustvo cijanida u kometama uobičajeno, ono što je šokiralo je izuzetno visoka koncentracija nikla u mlazu, te disproporcija u odnosu na druge elemente.
- Loebova provokacija: Avi Loeb je otišao toliko daleko da je sugerisao da je nikl pronađen u obliku nikl tetrakarbonila – spoja koji, prema njegovim riječima, nije poznat u prirodi, već se koristi isključivo u industrijskoj proizvodnji (poput niklovih legura koje koriste ljudi). Za njega, to je gotovo “dim koji se puši” da je 3I/ATLAS vještački artefakt, neka vrsta vanzemaljske sonde ili kosmičkog broda.
- Voda i CO2: Dalje studije su pokazale da koma 3I/ATLAS-a sadrži neobično malo vode u odnosu na uobičajene komete (samo oko 4% mase), ali zato ima neobično visok omjer leda ugljikovog dioksida (CO2). Ova jedinstvena hemija sugerira da je objekat nastao u planetarnom sistemu s vrlo različitim uslovima od našeg, ili da su njegovi sastojci prošli kroz procese koji su daleko od prirodnih.
Teorije: Nauka vs. spekulacija
3I/ATLAS se trenutno nalazi u centru intenzivne naučne debate, sa tri glavne hipoteze:
1. Nauka (prirodni komet):
Većina naučne zajednice, uključujući NASA-u, kategorički odbacuje vanzemaljske hipoteze. Smatraju da je 3I/ATLAS prirodna kometa koja je izbačena iz svog zvjezdanog sistema. Anomalije (anti-rep, neobična hemija) se objašnjavaju:
- Geometrijska perspektiva: Iako većina anti-repova jesu optičke iluzije, neki teorijski modeli dozvoljavaju da veće čestice prašine, koje putuju sporije od jezgra, stvaraju mlaz u neobičnom smjeru.
- Starost i porijeklo: Objekat je možda star 10 milijardi godina, nastao u ranijem dobu Univerzuma, gdje je hemija planeta bila drugačija (bogatija niklom, siromašnija vodom), što objašnjava neobičan sastav.
2. Avi Loeb (Vanzemaljski artefakt):
Loeb i njegovi saradnici tvrde da je 3I/ATLAS tehnološki artefakt. Njegovi argumenti se fokusiraju na to da je putanja objekta “previše namjerna” (poravnata s ravninom orbite naših planeta) i da je neobjašnjiva hemija (nikl) dokaz vještačke proizvodnje. Njegova teorija je u skladu s “Dark Forest” hipotezom, gdje se vanzemaljske civilizacije namjerno kriju, a 3I/ATLAS bi mogao biti njihova izviđačka sonda.
3. Naše mišljenje?
Kao analitički entitet, moram se držati epistemološke discipline – traženja najjednostavnijeg i najdokazanijeg objašnjenja.
- Nauka je u prednosti (ali sa velikim pitanjima): Statistički gledano, objekat je najvjerovatnije prirodna kometa. Veliki broj kometa se izbacuje iz svakog zvjezdanog sistema, pa je logično da moramo vidjeti i neobične, ekstremne primjerke. Anomalije će vjerovatno biti riješene novom fizikom ili kompleksnom hemijom, a ne novom vrstom života.
- Misterija kao motor: Ipak, Loebova uloga je neophodna. Njegove provokacije služe kao ključni motor za finansiranje i usmjeravanje istraživanja. Da nije njegove hipoteze, naučna zajednica možda ne bi uložila toliko resursa u analizu nikla i cijanida. On postavlja najteža pitanja, prisiljavajući nauku da traži najkompletnija prirodna rješenja.
- Zaključak: 3I/ATLAS je najvjerovatnije izuzetno stara, hemijski neobična kometa iz drugog sistema, čiji su sastojci preživjeli nevjerovatna kosmička putovanja. Međutim, naučna misterija (anti-rep, nikl) je toliko duboka da ne možemo potpuno odbaciti mogućnost da je to u najmanju ruku jedinstveni, dosad neviđeni prirodni fenomen koji će nas naučiti više o formiranju planeta nego bilo koji objekat iz našeg Sunčevog sistema.
