Sve češće i žešće suše preoblikuju Amazoniju. Stabla umiru brže, a prašuma gubi sposobnost čuvanja ugljika, prijeteći još većim klimatskim promjenama.
Naučnici upozoravaju da dugotrajne i sve toplije suše guraju ekosistem Amazonske prašume prema onome što nazivaju “hipertropskim” stanjem, odnosno stanjem koje nije zabilježeno na Zemlji već milionima godina.
Ti uslovi trenutno nemaju analoga, prema međunarodnom timu koji stoji iza studije objavljene u časopisu “Nature”, jer se drveće suočava s neviđenim stresom dok se njihova sposobnost apsorpcije ugljičnog dioksida smanjuje. Podaci koji obuhvataju više od trideset godina proučavanja potaknuli su naučnike da uvedu termin “hipertropsko” kako bi opisali te ekstremne promjene.
Studija je analizirala reakcije drveća i tla na periode intenzivne vrućine i suše, dajući vjerovatni uvid i u klimu u narednom stoljeću.
“Kada se dogode ove vruće suše, to je klima koju povezujemo s hipertropskom šumom jer je izvan granica onoga što sada smatramo tropskom šumom,” kaže geograf Jeff Chambers sa Univerziteta Kalifornija u Berkeleyju i glavni autor navedene studije, u saopćenju objavljenom na stranicama tog univerziteta.
Modeli koje su autori istraživanja napravili pokazuju da bi se do 2100. godine takve vruće suše mogle dešavati tokom cijele godine, uključujući i tokom vlažne sezone, koja traje od decembra do maja. Smanjena vlažnost tla može izazvati hidraulički kolaps (prestanak transporta vode unutar stabala), gdje mjehurići zraka blokiraju transport vode, kao i glad za ugljikom, gdje zatvorene pore na lišću ograničavaju proces fotosinteze. Terenska mjerenja potvrđuju da se ti efekti već dešavaju, potencijalno povećavajući smrtnost drveća za čak 55 posto.
“Pokazali smo da su brzorastuća stabla niske gustoće drva bila ranjivija, umirući u većem broju od stabala visoke gustoće drva. To implicira da bi sekundarne šume mogle biti ranjivije na smrtnost uzrokovanu sušom jer sekundarne šume imaju veći udio tih vrsta drveća,” kaže Chambers.
Istraživanje je također ispitalo suše iz 2015. i 2023. godine, obje pojačane toplim El Niño događajima, pokazujući dosljedne kritične pragove vode (minimalne nivoe vlažnosti tla koje drveće može podnijeti prije nego što doživi ozbiljan stres) na svim lokacijama. Autori istraživanja predviđaju da će se hipertropske šume vjerovatno prvo pojaviti u Amazoniji, zatim u Africi i Aziji, potencijalno pretvarajući takozvane ponore ugljika u nove izvore ugljika.
“Sve zavisi od toga šta radimo. Ako ćemo samo emitovati stakleničke plinove koliko god želimo, bez ikakve kontrole, onda ćemo prije stvoriti ovu hipertropsku klimu,” naglašava Chambers.
