Bosna i Hercegovina je, uz Kosovo, na samom dnu Evrope po životnom standardu. Plate stoje u mjestu, mladi odlaze bez povratne karte, javne usluge se krpe improvizacijom i dobrim namjerama, a politička elita troši kao da upravlja skandinavskom socijalnom državom, a ne društvom koje klizi ka demografskom i ekonomskom ponoru.
Najnoviji primjer dolazi iz Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine, kojim rukovodi Elmedin Konaković. I ne dolazi kao izuzetak, omaška ili administrativna greška. Dolazi kao – navika.
Decembar: mjesec kad budžet “mora” nestati
Prema podacima dostupnim na Portalu javnih nabavki BiH, Ministarstvo vanjskih poslova je u decembru, u samom finišu budžetske godine, kupilo pet novih službenih automobila u ukupnoj vrijednosti od oko 335.000 konvertibilnih maraka. Dva su ostala u Sarajevu, tri su otišla u ambasade u inostranstvu, a cijena po vozilu kretala se između 62.000 i 67.000 KM
Sama kupovina, izolovano posmatrana, ne mora biti skandal. Skandal nastaje tek kad se stavi u kontekst zemlje u kojoj većina građana računa hoće li dočekati kraj mjeseca.
Država bez novca, ministarstvo bez srama
U državi u kojoj prosječna plata jedva pokriva osnovne životne troškove, u kojoj javni sektor puca po šavovima, a mladi masovno napuštaju zemlju, ministarstvo procjenjuje da je kraj godine idealan trenutak za “obnovu voznog parka”. Ne zato što je to bila nužna potreba, nego zato što je budžetski kalendar to dozvolio.
Ambasade kao izgovor, Sarajevo kao navika
Tri automobila završila su u ambasadama u Mađarskoj, Španiji i Hrvatskoj, uz standardno obrazloženje o potrebama diplomatsko-konzularnih predstavništava. To je formula koja se u praksi ne propituje. Ako je za ambasadu – pitanja prestaju. Diplomatija je odavno prestala biti servis države, a postala štit iza kojeg se legitimira komfor.
Kad automobili nisu dovoljni: uljepšavanje na kraju godine
Automobili, međutim, nisu bili kraj. Posljednjeg dana decembra, doslovno u posljednjim satima budžetske godine, potpisani su ugovori za klimatizaciju, lift, molersko-farbarske radove, tepihe, kancelarijsku opremu i opšte “uljepšavanje” prostora. Ukupan iznos – najmanje 366.334 KM bez PDV-a. Zajedno s automobilima, više od 700.000 KM potrošenih u trenutku kada se budžet zatvara, a odgovornost razvodnjava.
Mehanizam, ne incident
Ovo nije eksces. Ovo je mehanizam. Ako se novac ne potroši do kraja godine, sljedeće godine ga je teže dobiti, budžet se smanjuje, a privilegije dolaze u pitanje. Zato se u decembru ubrzano kupuje, renovira, potpisuje i troši. Ne zbog stvarne potrebe, nego zbog pravila igre koje niko ne želi mijenjati.
Moralna dimenzija koju niko više i ne glumi
Problem nije u tome što ministarstvo ima automobile. Problem je u tome što više niko i ne pokušava objasniti zašto je ovakva potrošnja normalna. U najsiromašnijim državama Evrope luksuz postaje norma vlasti, dok se skromnost uporno nameće građanima. Reforme se, u međuvremenu, svode na PowerPoint prezentacije i obećanja bez roka trajanja.
Država u kojoj se siromaštvo ne dijeli ravnomjerno
Bosna i Hercegovina nema problem s novcem. Ima problem s raspodjelom stvarnosti. Jedni žive u državi štednje, čekanja i odricanja. Drugi u državi tendera, decembra i famoznih “zadnjih sati budžetske godine”.
I dok god se takva praksa ne smatra sramotom, automobili, tepisi i liftovi neće biti problem. Problem je sistem koji siromaštvo vidi kao pozadinu – a ne kao odgovornost.
