Šta EU ne traži
- Ne traži centralizaciju po modelu jedne unitarne države.
- Ne traži ukidanje entiteta.
- Ne traži “jedan narod, jedna istina”.
Šta EU realno traži (a gdje BiH zapinje)
EU traži sistem u kojem:
- zakoni i standardi mogu biti usvojeni i primijenjeni na cijeloj teritoriji
- sudovi i tužilaštva rade bez političke kontrole
- javne nabavke i trošenje novca imaju nadzor i sankcije
- postoji jasna koordinacija ko šta radi u EU procesu
- političke blokade ne mogu vječno držati državu u mjestu
To su stvari koje u BiH danas često “pucaju” baš na liniji država–entiteti–kantoni.
Šta bi se moralo mijenjati (praktično, ne ideološki)
“Jedan glas” u EU procesu
EU pregovori i obaveze traže da BiH:
- usvaja zakone/strategije
- implementira ih
- izvještava i odgovara
Ako svaka razina vlasti ima veto, EU proces se pretvara u trajnu tehničku blokadu.
Redefinicija ovdje znači:
- jasniji mehanizam koordinacije
- jasna odgovornost (ko je kriv kad ne ide)
- manje prostora da se “EU obaveza” koristi kao unutrašnja ucjena
Vladavina prava kao tvrdi uslov
EU će najviše gledati:
- nezavisnost pravosuđa
- borbu protiv korupcije
- transparentnost javnih nabavki
Ako entitetske i državne nadležnosti ostanu posložene tako da se odgovornost razvodni (“nije do nas, do njih je”), biće ogroman problem.
Redefinicija ovdje znači:
- jači, uvezan sistem odgovornosti
- mehanizmi da presude i istrage ne zavise od politike ili nivoa vlasti
Ustavna diskriminacija i ljudska prava
BiH ima poznat problem s političkim pravima i jednakosti (što se godinama vrti u krug). EU može tolerisati komplikovan sistem, ali teško toleriše trajnu institucionalnu diskriminaciju.
Redefinicija ovdje znači:
- rješenje koje omogućava jednaka politička prava bez miniranja balansa
Fiskalna i administrativna sposobnost
EU fondovi i pravila traže:
- državnu administraciju koja može planirati, upravljati i auditirati projekte
Ako je sistem previše rascjepkan, rezultat je:
- novac stoji
- projekti kasne
- a EU “kazne” dolaze na državu
Redefinicija ovdje znači:
- profesionalizacija i depolitizacija uprave
- jedinstveni standardi upravljanja fondovima
Tri realna scenarija
A) Minimalna redefinicija (najizglednija)
Ne mijenja se “Dayton logika”, nego se:
- pojačaju koordinacijski mehanizmi
- uvede jasnija odgovornost
- smanji prostor za blokade u EU stvarima
Ovo je politički najprobavljivije.
B) Dublja redefinicija (teže, ali učinkovitije)
Jačanje države u oblastima koje EU smatra ključnim:
- pravosuđe, tržište, konkurencija, nadzor fondova, granice/standardizacija
Entiteti ostaju, ali dio nadležnosti se praktično “federalizira”.
C) Status quo (najgori za EU)
EU proces ostaje formalno živ, ali suštinski spor. BiH ostaje “kandidat bez završnice”.
Zaključak (Antiportal rez)
RS i FBiH ne moraju mijenjati ustav zato što EU voli drugačije mape.
Morale bi ga redefinisati ako žele da BiH prestane biti država u kojoj je blokada osnovna politička valuta.
EU ne traži savršen ustav.
Traži ustav koji radi.
