Dvadeset četvrti februar je datum koji je ušao u kalendar Evrope kao početak nove epohe. Tog datuma, u zoru 2022, ruske rakete probudile su Ukrajinu, ali i iluziju da se ratovi na evropskom kontinentu mogu zauvijek zadržati u udžbenicima istorije. Ono što je 2022. godine počelo kao pokušaj munjevitog pokoravanja jedne suverene nacije, 2026. se transformisalo u najduži i najbrutalniji istorijski test za cijeli evropski kontinent.
Četiri godine kasnije, front i dalje gori. Ukrajina je zaustavila početni udar, vratila veliki dio teritorija izgubljenih 2022. i pretvorila se u laboratoriju modernog ratovanja, gdje dron od hiljadu dolara ruši tenk vrijedan milione. Rusija je, uprkos masovnim gubicima i sankcijama, prešla na ratnu ekonomiju i pokazala spremnost na dugotrajno iscrpljivanje. Zapad, razapet između podrške i straha od eskalacije, još traži strategiju koja bi ovaj rat pretvorila u završenu priču. U takvoj ravnoteži iscrpljivanja i prilagođavanja, pitanje više nije samo ko kontroliše koju liniju fronta. Pitanje je gdje se, nakon četiri godine rata, nalaze Ukrajina i Rusija u stvarnom odnosu snaga (vojnom, ekonomskom i političkom…) i šta taj odnos znači za Evropu koja je shvatila da rat u Ukrajini nije “daleki konflikt”, nego prva linija vlastite bezbjednosti.
Na četvrtu godišnjicu početka ruske invazije razgovarali smo s ukrajinskim analitičarem Filipom Košćukom iz Lavova o tome gdje je danas Ukrajina, gdje je Rusija i da li je kraj rata uopšte na vidiku — ili je ovo tek početak dugog istorijskog sukoba koji će oblikovati Evropu decenijama…
Četiri godine pakla: Gdje povlačimo crtu između Kijeva i Moskve?
– Četiri godine nakon početka ruske invazije, rat u Ukrajini ni najmanje ne jenjava. Ukrajina je zaustavila napredovanje ruske vojske, oslobodila više od polovine okupiranih teritorija iz 2022. i uništila Crnomorsku flotu. Prema ukrajinskom Ministarstvu odbrane, Rusija je pretrpjela više od 1.250.000 poginulih i ranjenih. Čak i najniže procjene Zapada potvrđuju da su ruski gubici prešli milion.
Ukrajina je, prema riječima predsjednika Volodimira Zelenskog, izgubila oko 50.000 vojnika, dok pojedine nevladine organizacije procjenjuju da je broj realno bliži 90.000. Kontraofanziva iz 2023. nije postigla ciljeve, prvenstveno zbog nedostatka resursa i kašnjenja zapadnih isporuka tenkova i aviona, što je omogućilo Rusiji da izgradi duboke betonske linije odbrane. Početkom 2026. fokus Ukrajine je na tehnološkom iskoraku. Kijev razvija stotine start-upova u robotici i dronovima, uvodi robotizirane sisteme u operacije i ubrzano gradi vlastiti raketni program. Prve rakete “made in UA” već pogađaju ciljeve u Rusiji, dok je cilj vojske da nanese oko 50.000 ruskih gubitaka mjesečno — više nego što Moskva može mobilisati. Zbog toga je Ukrajina postala ključni faktor evropske bezbjednosti. Dok odnosi između Evrope i SAD-a zahladnjuju, evropske vojske traže alternativu američkom naoružanju — a ukrajinski tehnološki skok nudi upravo to. Jedan FPV dron od 1.000 dolara danas uništava višemilionske tenkove, mijenjajući pravila ratovanja. Ukrajina otvara fabrike naoružanja u više zemalja Zapadne Evrope i postaje dio evropske odbrambene infrastrukture.
EU istovremeno snažno podržava reforme u Ukrajini. U posljednje tri godine uhapšeni su sudije Vrhovnog suda, političari, oligarsi i predstavnici organizovanog kriminala. Bivši šef kabineta predsjednika Andrij Jermak napustio je funkciju pod pritiskom javnosti, uprkos tome što optužnica nije još ni podignuta. U zemlji je zavladala nova logika: “Ili ćemo se promijeniti, ili ćemo izginuti”.
Uprkos ratu, okupaciji i stalnim ruskim napadima na energetsku infrastrukturu, Ukrajina je ostvarila ekonomski rast od 4,5% prema podacima MMF-a. Razlog je kombinacija reformi, liberalizacije tržišta i brzog razvoja novih biznisa. Zbog toga je Ukrajina danas i front borbe protiv agresije i motor tehnoloških i evropskih integracija.
Pitanje koje muči i Kijev i Bruxelles: Da li je Ukrajina danas bliže konačnom miru ili tek prvoj glavi dugog, istorijskog sukoba?
– Na ovo pitanje želim odgovoriti potpuno otvoreno: u Ukrajini danas gotovo svi smatraju da je treći svjetski rat već počeo. To nije pretjerivanje, nego upozorenje. Rat se ne može “zaustaviti” u Ukrajini, jer posljedice svakog mogućeg ishoda izlaze daleko izvan njenih granica. Ako bi Rusija pobijedila ili prisilila Ukrajinu na kapitulaciju, dobila bi ogromne resurse, milione novih ljudi pod kontrolom i industrijski kapacitet koji trenutno nema. Došla bi na granice Slovačke i Mađarske, a neke političke grupacije u Srbiji i regionu vjerovatno bi je dočekale otvorenih ruku. Takav momentum teško bi se mogao zaustaviti. Moldavija ili baltičke zemlje bi bile sljedeća meta napada. Povlačenje ruske vojske danas je gotovo nemoguće — to bi u samoj Rusiji izazvalo unutrašnji bunt.
Ako bi Ukrajina pobijedila, a pobjeda je definisana povratkom na granice iz 1991. godine, Rusija bi se suočila s najdubljom državnom krizom u modernoj istoriji. Ekonomija je već pod težim sankcijama nego Sjeverna Koreja, gubici su masovni, a privreda preživljava samo zahvaljujući ratnom režimu. U tom scenariju bi se postavilo ključno pitanje: “Zašto smo uopšte vodili ovaj rat?”. A istorija nas uči da ruski sistem ne preživljava poraze. Ukrajinske službe procjenjuju da bi to otvorilo put separatizmu na Kavkazu, ali i ozbiljnim sporovima s Kinom oko dijelova Sibira.
Treća opcija je zamrzavanje konflikta duž postojeće linije fronta. Washington i predsjednik SAD-a Donald Trump naginju tom rješenju. Kijev je već prihvatio sve političke uslove, ali ne odstupa od jednog: bezbjednosnih garancija. Ukrajina traži međunarodni mehanizam i prisustvo mirovnih trupa, tako da sljedeća ruska agresija automatski uvuče i druge evropske zemlje u odbranu. Moskva to odbija. Zahtijeva dodatne teritorije i kategorički ne pristaje na mirovne snage. Time pregovori ulaze u ćorsokak. Uz to, ruska ekonomija je prebačena na ratni režim. Zaustavljanje ratnih operacija značilo bi kolaps privrede — vjerovatno gori od onog iz devedesetih. A ekonomski slom u Moskvi znači pad režima, što tamošnja vlast želi izbjeći po svaku cijenu.
Zbog svih ovih faktora, Ukrajina se ne nalazi ni blizu kraja rata. Ona se nalazi usred širih geopolitičkih potresa koji će oblikovati Evropu desetljećima. Rat se može završiti u Ukrajini – ali posljedice se neće završiti tamo.
Mnogi na Balkanu rat u Ukrajini posmatraju kao “daleki konflikt” koji nas se ne tiče. Da li je to opasno samozavaravanje i koliko je front zapravo blizu naših granica?
– Na Balkanu se često čuje da je rat u Ukrajini “dalek”. Ali istina je suprotna — rat nikada nije bio bliži. Danas su samo dvije zemlje ušle u novu eru ratovanja: Ukrajina i Rusija. Kijev uči Evropu i SAD kako izgleda moderno ratovanje, dok Moskva to znanje prenosi Iranu, Kini i Sjevernoj Koreji.
Da je Rusija zaustavljena 2022. ili tokom ukrajinske kontraofanzive 2023, ne bi imala kapacitete i znanje koje ima danas. Ali sada ruska vojska ima dovoljno ljudi, tehnike i industrije da ozbiljno ugrozi Estoniju, Letoniju, Litvaniju, pa čak i Poljsku. Niko u tim zemljama, kao ni u Ukrajini, ne vjeruje da će Sjedinjene Američke Države pod vodstvom Donalda Trumpa ući u otvoreni sukob zbog baltičkih država. Malo ko vjeruje da bi Njemačka ili Francuska ušle u direktan rat s Rusijom, a još manje Slovačka ili Mađarska. U Ukrajini gotovo niko ne sumnja da NATO u praksi više ne funkcioniše kao odbrambeni mehanizam i da je njegov “član 5” postao mrtvo slovo na papiru.
Vrijedi postaviti pitanje: koliko bi balkanskih država moglo poslati trupe na baltički front? Na kojoj opremi? Koliko jedinica ima trenirane FPV operatere? Koliko njih zna sastaviti dron? Koliko fabrika u Evropi može proizvesti hiljade dronova sedmično?
Ukrajina danas troši oko 250.000 FPV dronova sedmično. To je skala koju Evropa nema, a Kina ima — i priprema je za upotrebu u eventualnom napadu na Tajvan, uz istovremenu podršku Rusiji u ratu protiv Ukrajine. Mišljenje je da će Rusija pokrenuti napad na baltičke zemlje u koordinaciji s napadom Kine na Tajvan. Hoće li to biti i prilika da se potpali vatra na Balkanu? Da sam u Moskvi, ja bih takvu mogućnost apsolutno iskoristio.
Drugi element je masovna proizvodnja dronova tipa Šahed. Rusija danas proizvodi oko 6.000 Šaheda sedmično. Jedan košta oko 70.000 dolara. Da se obori, evropske i američke rakete koštaju od pola miliona do šest miliona. Ta ekonomska matematika je neodrživa za bilo koju evropsku državu. Kijev je razvio kompleksnu višeslojnu odbranu, ali koji evropski grad bi mogao izdržati 500 Šaheda nedjeljno, a kamoli 6.000?
Zbog svega ovoga, rat u Ukrajini nije “daleki konflikt”. On je prva linija evropske odbrane. Sa snažnom ukrajinskom vojskom — cijela Evropa ima šansu. Bez nje — niko nema.
Kada podvučemo crtu ispod protekle četiri godine, šta je bila kardinalna greška Zapada: hronično kašnjenje, paralizujući strah od eskalacije ili potpuni nedostatak vizije o tome kako pobjeda uopšte treba da izgleda?
– Najveća greška Zapada u ove četiri godine je jedno: umirivanje agresora. To nije uspjelo Chamberlainu s Hitlerom; neće uspjeti ni Trumpu ni Bidenu s Putinom. Kako je rekao Henry Kissinger: “Možda je opasno biti neprijatelj Amerike, ali biti joj prijatelj je pogubno”. Ta rečenica danas, 2026, zvuči tačnije nego ikad.
Sljedeći problem je što Zapad kao jedinstven blok više ne postoji. Evropska unija i Sjedinjene Američke Države nisu na istoj liniji, ni u strateškim ciljevima ni u razumijevanju prijetnje. Čak i nakon promjene administracije u Washingtonu, to više nije globalistička Amerika — era globalizma je završena. Evropa zato ima samo jedan put da opstane kao snažan kontinent: zajedničko djelovanje kroz institucije Evropske unije i maksimalna, neupitna podrška jedinoj evropskoj vojnoj sili koja zna kako se zaustavlja ruski okupator — ukrajinskoj vojsci, koja to radi od 2014. godine.
EU, sa svim svojim manama, jedina ima ekonomsku snagu i kapacitet da se suprotstavi Rusiji, Americi ili Kini. Samostalno, svaka evropska država postaje kolonija neke veće sile. Upravo zato EU je neprijatelj Moskve i Pekinga, a sve češće i Washingtona. I baš zato je treba spasiti.
Suočeni smo s globalnim previranjima, ali šta taj seizmički poremećaj konkretno znači za svakodnevni život građana Balkana? Pred kakvim se to izborom zapravo nalazimo?
– Vrlo jednostavno. Zemlje koje imaju bliske veze s Rusijom znaju kako to izgleda: Moskva preuzima kontrolu postavljanjem svojih ljudi — od vrha bezbjednosnih struktura do direktora javnih preduzeća. Znanje nije bitno, razvoj nije bitan; poslušnost jeste. Zauzvrat, ti kadrovi imaju slobodu da se bave korupcijom i kriminalom. Uporedite to s Evropskom unijom, koja kaže: “Dobićete sredstva samo ako popravite Izborni zakon, smanjite kriminal i uredite odnose sa susjedima”. To su dvije potpuno suprotne vizije svijeta.
A vraćajući se na pitanje — najveća greška je strah od eskalacije. Eskalacija dolazi bez obzira na to šta mi mislimo. Ako vas neko napada, a vi spuštate ruke da ga “ne isprovocirate”, on neće stati. Ako Ukrajina padne, napadač će ići dalje — i uzeće sve što može.
Evropa i američka administracija Joea Bidena imale su cilj da Rusija “ne pobijedi” i da Ukrajina “ne izgubi”. To se pokazalo kao pogubna strategija. Danas, 2026, cilj mora biti potpuno jasan: ujedinjena Evropa, snažna Ukrajina, i u budućnosti slobodna evropska Bjelorusija. Uz borbu protiv kriminala i korupcije i ubrzan tehnološki razvoj kao stub zajedničke bezbjednosti.
