Ponovo su se uznemirili duhovi u Bosni i Hercegovini nakon što je turistička organizacija Višegrada predstavila hotel Vilina vlas u Višegradu, mjesto čija je ratna prošlost sudski i istorijski dokumentovana, kao dio turističke ponude na Međunarodnom sajmu turizma u Beogradu. Promocija objekta u okviru zvanične turističke prezentacije izazvala je oštre reakcije javnosti, organizacija žrtava i vjerskih institucija, koje upozoravaju na to da se time briše ili relativizira kontekst zločina počinjenih na toj lokaciji.
Tokom 1992. godine Vilina vlas bila je jedno od ključnih mjesta zatočenja u Višegradu: prostor u kojem su civili držani, mučeni, silovani i ubijani u okviru kampanje etničkog čišćenja. Upravo zbog te istorijske činjenice, svako njeno predstavljanje isključivo kao turističke ili wellness destinacije bez konteksta izaziva nove polemike o odnosu društva prema mjestima stradanja i kulturi sjećanja.
Aktuelna rasprava ponovo je otvorila i pitanje zločina nad civilima iz Sjeverina. Šesnaest Bošnjaka otetih iz autobusa 22. oktobra 1992. godine odvedeno je upravo u hotel Vilina vlas, gdje su mučeni, a potom ubijeni na obali Drine. Njihovi posmrtni ostaci do danas su uglavnom nepoznati, a taj zločin ostaje jedna od trajnih tačaka regionalne memorije i političke odgovornosti.
U tom kontekstu, Antiportal podsjeća na tekst Udruženja za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) o godišnjici otmice civila iz Sjeverina, koje svjedoči o putu kojim su žrtve prošle — od autobusa u Sandžaku do Viline vlasi i dalje prema Drini — putu koji danas ponovo ulazi u javni prostor ne kroz presude i memorijale, nego kroz turističke brošure.
Upravo zato današnja polemika nije samo rasprava o turizmu, nego o načinu na koji društvo bira da pamti: kao istoriju koju priznaje ili kao prošlost koju pokušava preurediti.
“Otmicu su izveli pripadnici srpske formacije Osvetnici, kojom je komandovao Milan Lukić. Tom prilikom su oteli, a kasnije i ubili, 16 Bošnjaka, radnika pribojskih preduzeća iz Sjeverina, koji su ujutro pošli na posao u Priboj redovnom autobuskom linijom Priboj – Rudo – Priboj.
Za ubistva civila iz Sjeverina Okružni sud u Beogradu je 2005. godine osudio Milana Lukića, Olivera Krsmanovića i Dragutina Dragićevića na po 20 godina, te Đorđa Ševića na 15 godina zatvora. U presudi beogradskog suda navodi se da su okrivljeni zajedno sa još 5 nepoznatih lica izvršili mučenje, povrijedili tjelesni integritet i ubili civilna lica u akciji koju su izveli u prijepodnevnim satima 22. oktobra 1992. godine.
Milan Lukić je autobus preduzeća Raketa iz Užica zaustavio u selu Mioče (Rudo, Bosna i Hercegovina), te s dva NN lica ušao u autobus i legitimisao putnike. Tom prilikom je iz autobusa izvedeno petnaest muškaraca i jedna žena. Kamionom kojim je upravljao Oliver Krsmanović su odvezeni u hotel Vilina vlas u Višegrad. Oteti su ispred hotela, pretreseni te su im oduzeti lični dokumenti. Potom su uvedeni u hol hotela gdje su fizički zlostavljani drvenim motkama, a potom su odvezeni do obale rijeke Drine i tu lišeni života.
U noći pred otmicu civila iz autobusa, otet je i Sabahudin Ćatović ispred porodične kuće. Od tada mu se gubi svaki trag. Sve žrtve otmice bile su državljani Savezne Republike Jugoslavije. Do sada su pronađeni posmrtni ostaci samo jedne osobe (Medredin Hodžić), dok se ostali i dalje vode kao nestali.
Iako su oteti i likividirani na teritoriji druge države, moralna je obaveza države Srbije da ubijenima prizna status civilnih žrtava rata i time im iskaže pijetet kakav zaslužuju. Aktivniji rad odgovornih institucija na pronalasku nestalih i pružanje novčane naknade porodicama žrtava bi pokazali da se država i društvo saosjećaju s njihovim bolom i patnjom.
U povodu godišnjice, sjećamo se ubijenih civila iz Sjeverina: Alija Mandal, Derviš Softić, Esad Džihić, Idriz Gibović, Hajrudin Sajtarević, Medredin Hodžić, Mehmed Šebo, Medo Hodžić, Mevlida Koldžić, Mithad Softić, Mujo Alihodžić, Mustafa Bajramović, Ramahudin Ćatović, Ramiz Begović, Sabahudin Ćatović, Sead Pecikoza i Zafer Hadžić”, pisao je UDIK.
