Pad povjerenja u SAD među ključnim NATO saveznicima nije samo transatlantska tema.
Balkan je historijski prostor gdje se velike sile testiraju — tiho, ali kontinuirano.
Ako Kanada, Njemačka i Francuska javno sumnjaju u pouzdanost Washingtona, Balkan to osjeti indirektno.
Balkan kao periferni, ali osjetljiv prsten
Zapadni Balkan nikada nije bio primarni geopolitički front.
Ali jeste:
- sigurnosni ventil EU
- prostor ruskog utjecaja
- zona kineskih investicija
- i regija trajne političke nestabilnosti
Stabilnost Balkana do sada je počivala na tri stuba:
- NATO okvir
- EU integracijska perspektiva
- Američko političko posredovanje
Ako jedan stub oslabi — ravnoteža postaje krhkija.
Šta to konkretno znači za BiH?
Bosna i Hercegovina je posebna jer:
- ima međunarodni nadzorni mehanizam
- ima prisustvo EUFOR-a
- ima političku arhitekturu zavisnu od međunarodne ravnoteže
Ako EU počne sumnjati u američku konzistentnost:
Evropa će morati preuzeti više direktne odgovornosti za Balkan.
Ili će Balkan postati zona gdje se testira ko zapravo drži sigurnosni kišobran.
BiH je previše osjetljiva da bi ostala u vakuumu.
Mogući efekti
A) Jačanje evropske kontrole
EU može odlučiti:
- da pojača sigurnosno prisustvo
- da ubrza integraciju Zapadnog Balkana
- da institucionalno učvrsti regiju
To bi za BiH značilo:
više evropskog, manje američkog balansa.
B) Produžena neizvjesnost
Ako Evropa ne preuzme punu inicijativu, Balkan ostaje:
- siva zona
- prostor političkog nadmetanja
- regija stalnog “čekanja”
Za BiH to znači:
sporiji reformski proces i stalnu političku tenziju.
Da li je Balkan strateški važan?
U globalnoj mapi – nije presudan.
Ali u evropskoj bezbjednosnoj arhitekturi – jeste osjetljiv.
Ako NATO kredibilitet oslabi, Balkan je prvo mjesto gdje se to može testirati:
- kroz političku destabilizaciju
- kroz blokade
- kroz sporije integracije
Ne kroz rat — nego kroz pritisak.
Zaključak
Pad povjerenja u SAD ne znači automatsku destabilizaciju Balkana.
Ali znači da:
- evropska odgovornost raste
- geopolitička konkurencija postaje vidljivija
- BiH postaje indikator koliko je EU spremna da preuzme punu sigurnosnu ulogu
Balkan nikada nije centar svijeta.
Ali je često ogledalo njegovih pukotina.
