Astronomi su zabilježili rijedak i dramatičan trenutak u životu jedne od najvećih zvijezda u svemiru. Masivni crveni supergigant, čiji je radijus nevjerovatnih 1.540 puta veći od našeg Sunca, počeo je proces transformacije u još ekstremnije stanje – žuti hipergigant. Ovo otkriće nudi ključne informacije o tome kako najmasivniji objekti u galaksiji provode svoje posljednje trenutke prije spektakularne smrti.
Zvijezda koja prkosi mašti
Zvijezda o kojoj je riječ, poznata pod kataloškim imenom VY Canis Majoris, nalazi se u sazviježđu Veliki pas. Da se nalazi u centru našeg solarnog sistema, njena površina bi dopirala dalje od orbite Jupitera, gutajući sve unutrašnje planete, uključujući Zemlju i Mars.
Istraživači su primijetili da zvijezda prolazi kroz masovne “erupcije” materije, izbacujući u svemir ogromne količine gasa i prašine. Ovi događaji uzrokuju da zvijezda mijenja boju i temperaturu, što je signal prelaska u fazu hipergiganta.
Hoće li postati supernova?
Pitanje koje intrigira naučnike je: šta slijedi? Tradicionalni modeli zvjezdane evolucije sugerišu da bi zvijezda ove mase trebala završiti svoj život kao supernova tipa II, ostavljajući za sobom crnu rupu. Međutim, ponašanje VY Canis Majoris baca sumnju na taj ishod.
“Ono što vidimo je gubitak mase koji je toliko ekstreman da bi zvijezda mogla jednostavno ‘izblijediti’ umjesto da eksplodira”, objašnjavaju astronomi. Postoji mogućnost da zvijezda izgubi toliko materije da se na kraju direktno uruši u crnu rupu, a da mi nikada ne vidimo bljesak supernove – fenomen poznat kao “neuspjela supernova”.
Kosmička laboratorija prašine
Pored sudbine same zvijezde, ovaj proces je važan i zbog nečeg drugog: prašine. Masivni izbačaji materije iz VY Canis Majoris su glavni izvor teških elemenata u svemiru. Minerali i molekule koje ova zvijezda izbacuje dok umire su isti oni sastojci koji će, milijardama godina kasnije, postati dio novih planeta i, potencijalno, živih bića.
Korištenjem naprednih teleskopa poput ALMA-e u Čileu, naučnici su uspjeli “vidjeti” kroz oblake prašine koji okružuju zvijezdu i mapirati kretanje molekula sumpora i silicija koje zvijezda bukvalno ispljuvava u prostor.
Značaj otkrića
Ovo je prvi put da su astronomi u realnom vremenu uspjeli pratiti ovako brz prelazak iz jedne faze u drugu kod tako masivne zvijezde. To nam pomaže da shvatimo zašto u svemiru ne vidimo toliko supernova koliko bismo očekivali na osnovu broja masivnih zvijezda – mnoge od njih možda jednostavno tiho nestanu u mraku crnih rupa.
Jeste li znali?
VY Canis Majoris je toliko velika da bi svjetlosti trebalo 8 sati da obiđe samo jedan krug oko njenog ekvatora. Za usporedbu, svjetlost obiđe ekvator našeg Sunca za samo 14,5 sekundi.
