U svijetu visoke politike, gdje se savezi i principi mijenjaju brzinom tvita, sudbina malih država često postaje jeftina roba za trgovanje. Najnoviji, cinični dokaz te realnosti dolazi iz Washingtona. Dok Evropa još gaji iluzije da bi Donald Trump mogao biti mirotvorac u Ukrajini, njegove nedavne akcije u Bosni i Hercegovini jasno pokazuju suprotno: on je postao katalizator destabilizacije, nagrađujući nacionalizam i kriminal, a sve zarad nejasnih geopolitičkih interesa.
Američki magazin Foreign Policy je bio jasan: “Dok se Evropa još nada da bi Donald Trump mogao posredovati u miru u Ukrajini, nedavne akcije američkog predsjednika u Bosni pomažu Rusiji da destabilizuje kontinent.”
Cijena kapitulacije
Ključna tačka u ovoj trgovini desila se 29. oktobra, kada je Trumpova administracija uklonila sankcije Miloradu Dodiku, nacionalističkom lideru entiteta Republika Srpska. Ova odluka uslijedila je kratko nakon što je Ministarstvo finansija SAD-a (OFAC) 17. oktobra ukinulo sankcije četvorici Dodikovih bliskih saradnika.
1. Nagrada za destabilizaciju: Dodik je dugogodišnji simbol etno-nacionalizma, secesionističke retorike i sistemske korupcije. Njegova politika, koja otvoreno podriva Dejtonski mirovni sporazum i suverenitet Bosne i Hercegovine, bila je godinama primarni fokus sankcija, kako demokratskih, tako i republikanskih administracija. Skidanje sankcija u tom kontekstu nije akt pomirenja; to je politička nagrada za uporno kršenje međunarodnog prava i prkos.
2. Legitimizacija kriminala: U našoj analizi smo već utvrdili da su sankcije Dodiku povezane ne samo s političkim podrivanjem, već i s visokom korupcijom. Ukidanjem sankcija, Trumpova administracija šalje ciničnu poruku da su korupcija i narušavanje integriteta pravosudnog sistema – problemi koji BiH čine jednom od najkorumpiranijih zemalja u Evropi – prihvatljiva cijena za postizanje širih političkih ciljeva.
Bosna kao Moneta: Geopolitički cinični dil
Trumpov motiv za ovakav potez nije humanitaran, već transakcijski i ciničan. Postoje dva ključna cilja koja se, po principu domina, postižu “prodajom” Bosne:
- Jačanje ruske poluge: Rusija je ključni saveznik Milorada Dodika, koristeći ga kao svog glavnog polugu za destabilizaciju jugoistočne Evrope i sprečavanje NATO i EU integracija BiH. Ukidanjem sankcija Dodiku, Trump ne slabi ruski utjecaj; on ga legitimizira i indirektno jača. To šalje signal da SAD nije pouzdan partner u odbrani stabilnosti BiH i da su nacionalisti “dobrodošli” u globalnu trgovinu.
- Taktika “mirotvora”: Slično kao i u Gazi, Trumpova administracija nastoji stvoriti narativ o sebi kao o “jedinom pregovaraču” koji može “završiti poslove”. Uklanjanje sankcija može biti dio šireg, tajnog dogovora koji uključuje druge geopolitičke koncesije (možda u vezi s Kinom ili nekim drugim regionalnim pitanjem). Za Trumpa, to je samo još jedna poluga za trgovanje, a Bosna i Hercegovina je samo moneta u toj igri.
Produbljivanje rana i uništenje Dejtona
Odluka Trumpove administracije ima razorne posljedice za Bosnu i Hercegovinu i njenu krhku stabilnost:
- Potkopavanje državnosti: Ukidanjem pritiska, Dodiku se daje vjetar u leđa da nastavi s opstrukcijama i secesionističkom retorikom, bez straha od finansijskih i putnih ograničenja. To direktno potkopava napore EU i drugih zapadnih partnera da ojačaju centralne državne institucije.
- Moralni slom: Odluka je moralni slom za sve građane BiH koji se bore protiv korupcije i za funkcionalnu, pravnu državu. Ona nagrađuje one koji sistematski uništavaju državu, šaljući poruku da se kriminal isplati, pod uslovom da imate prave saveznike u Washingtonu.
- Povlačenje prava: Ova odluka ide naruku onima koji su optuženi za uništavanje pravosudnog sistema (kao što su hapšenja čelnika Suda i OSA-e), jer se čini da međunarodna pravda povlači svoju ruku.
Trumpov potez u Bosni i Hercegovini je klasičan primjer geopolitičkog cinizma. On je “prodao” Bosnu, nagrađujući nacionalizam i kriminal, ne iz zlobe, već iz ravnodušnosti i trgovačke računice. Na kraju, Milorad Dodik, nacionalista i kriminalac, ostaje cinični pobjednik, dok Bosna i Hercegovina i njeni građani, koji teže miru i prosperitetu, ponovo plaćaju cijenu tuđe političke igre.
