Ako povjerenje u američku pouzdanost slabi, Evropa ima samo dvije opcije:
Pojačati oslanjanje na NATO uz nadu da će Washington ostati dosljedan.
Ubrzati sopstvenu vojnu integraciju.
U praksi — već se dešava druga opcija.
Šta se već promijenilo (tiho)
EU je posljednjih godina:
- pokrenula European Defence Fund (zajedničko finansiranje vojne industrije)
- aktivirala PESCO (Permanent Structured Cooperation)
- povećala budžete za odbranu širom članica
- intenzivirala zajedničke vojne projekte (dronovi, municija, cyber-odbrana)
To nije simbolika.
To je industrijska i strateška promjena.
NATO ostaje, ali više nije jedini okvir
EU formalno ne zamjenjuje NATO.
Ali se dešava sljedeće:
- Evropa gradi sposobnost da djeluje samostalno
- Povećava interoperabilnost bez direktne američke komande
- Jača vojnu industriju unutar EU
Drugim riječima:
NATO ostaje kišobran.
EU počinje šiti vlastiti kabanicu.
Zašto sada?
Tri razloga:
Nepredvidivost američke politike
Ako saveznici vjeruju da promjena administracije može radikalno promijeniti spoljnopolitički kurs, onda strateška autonomija postaje racionalna.
Rat u Ukrajini
Evropa je shvatila da:
- nema dovoljno municije
- nema dovoljno industrijskog kapaciteta
- nema koordinisan sistem dugoročnog snabdijevanja
Industrijska realnost
Vojna industrija je i ekonomski alat.
EU želi da smanji zavisnost od američke vojne tehnologije.
Da li je EU spremna za “evropsku vojsku”?
Ne.
Ali ide ka:
- većoj koordinaciji
- zajedničkoj proizvodnji
- bržim odlukama u krizama
Najveća prepreka nije novac.
Najveća prepreka je politička volja.
Evropa je ekonomski gigant.
Ali politički još uvijek fragmentirana.
Šta to znači za Balkan i BiH?
Ako EU ubrza vojnu integraciju:
- Zapadni Balkan će se još čvršće vezati za evropski sigurnosni okvir
- EUFOR i slične misije mogu dobiti jači mandat
- Proces EU integracije može dobiti bezbjednosnu dimenziju, ne samo administrativnu
BiH bi u tom kontekstu postala:
dio šireg evropskog sigurnosnog pojasa
ne samo kandidat za članstvo.
Zaključak
EU ne pravi “evropsku vojsku” preko noći.
Ali pravi infrastrukturu za dan kada joj možda bude potrebna.
Pad povjerenja u SAD ne znači kraj NATO-a.
Ali znači početak evropskog osamostaljivanja.
To je proces koji traje godinama — i već je počeo.
