U historiji Bosne i Hercegovine postoji nekoliko ličnosti koje nisu važne samo po onome što su uradile, nego po onome što su mogle promijeniti, a nisu stigle. Džemal Bijedić je jedna od njih.
Za razliku od mnogih političara koji su kasnije govorili u ime Bosne, Bijedić je bio čovjek koji je Bosnu gradio iznutra, u sistemu koji joj nije bio naklonjen po automatizmu.
Ne “Titov kadar”, nego bosanski projekat
Bijedić je često pojednostavljeno opisivan kao “Titov čovjek”. To je tačno — ali nedovoljno. Bio je Titov saradnik, ali ne i puki izvršilac. U jugoslavenskoj hijerarhiji, gdje su republike često bile administrativne fusnote, Bijedić je Bosnu i Hercegovinu pretvarao u politički subjekt.
Njegov ključni doprinos nije bio ideološki, nego razvojni:
- industrijalizacija BiH (energija, metalurgija, infrastruktura)
- jačanje republičkih institucija
- insistiranje da Bosna ne bude samo “tampon-zona” između Srbije i Hrvatske
Za razliku od kasnijih lidera, nije govorio o identitetu kroz konflikt, nego kroz ekonomiju i funkcionalnost.
Bosna kao ravnopravna republika
Jedna od najvažnijih, a često prešućenih činjenica jeste da je upravo Bijedić bio među ključnim ljudima koji su insistirali da Bosna i Hercegovina bude ravnopravna republika u Jugoslaviji, a ne “historijska anomalija”.
U vrijeme kada je bosanski identitet bio sumnjiv i jednima i drugima, Bijedić je radio nešto subverzivno:
normalizirao je Bosnu.
Nije je branio vikom. Branio je:
- budžetima
- fabrikama
- putevima
- političkom težinom u Saveznom vrhu
To je razlog zašto je bio opasan.
Smrt koja je otvorila vakuum
Bijedićeva pogibija 1977. godine u avionskoj nesreći kod Kreševa ostaje jedna od najvećih prelomnih tačaka u modernoj bosanskoj historiji. Bez ulaska u teorije, historijska posljedica je jasna:
Bosna je ostala bez najjačeg političkog zaštitnika u saveznom centru.
Nakon njega:
- bosanski glas u Jugoslaviji slabi
- nacionalne tenzije se vraćaju
- razvojni kontinuitet se prekida
Prazninu nisu popunili vizionari, nego aparatčici.
Zašto je danas važan
Džemal Bijedić je važan jer pokazuje da:
- Bosna ne mora biti definisana isključivo ratom
- državnost se gradi institucijama, ne simbolima
- lojalnost sistemu ne mora značiti izdaju vlastitog naroda
U vremenu kada se Bosna ponovo svodi na konfliktni prostor bez lidera s međunarodnom težinom, Bijedić djeluje gotovo anakrono moderno.
On nije nudio mit.
Nudio je državu koja funkcioniše.
Možda je upravo zato ostao bez nasljednika.
