Eurozine u svojoj refleksiji otvara priču kroz sudbinu Marharyte Polovinko, mlade ukrajinske umjetnice, čija kreativnost nije nestala ni usred rata — nego se transformisala u brutalnu i neposrednu umjetničku reakciju na iskustvo konflikta.
Marharyta (1994 – 2025) je prije rata stvarala slike koje su reflektovale marginalne figure postindustrijskog života — složene, prljave i potresne scene ljudi na obodu društva. Kao studentica Akademije likovnih umjetnosti u Kijevu, njen rad je razotkrivao ljepotu koja nije idealizovana, već oblikovana sirovom realnošću života.
Međutim, od 2022. godine, kako rat eskalira, njen umjetnički izraz počinje da se mijenja: on više nije samo vizualna refleksija periferije i egzistencijalne napetosti — on postaje doslovno zabilježena trauma. U uslovima fronta crta s olovkama bez tinte, pa čak i vlastitom krvlju, hoće li umjetnost nekad moći adekvatno izraziti bol, rat, gubitak?
“Ovo je krv, ovo je bol, ovo je patnja. To je materijal koji nema mjesto. Ne želim da postoji”, izjavila je Polovinko u jednom intervjuu, opisujući koliko je stvaranje u ratu teško i nepoželjno.
Ova transformacija — od umjetnosti koja pronalazi estetiku u marginalijama do umjetnosti koja mora izraziti najgoru ratnu realnost — čini Polovinkin rad simboličnim za čitavu generaciju ukrajinskih stvaralaca. Oni nisu samo umjetnici – oni su svjedoci i istinski sudionici istorije u nastajanju, koji ne samo da svjedoče o patnji svojih naroda već i sami sebe daju u toj borbi.
Autor teksta, kustos koji poznaje Marharytu i ukrajinsku umjetničku scenu, piše iz ličnog iskustva — on sam je pozvan na front i uključen direktno u ratnu stvarnost. U njegovom opisu sudbine Polovinko, njena smrt 5. aprila 2025. godine na frontu služi kao snažna metafora: ova generacija umjetnika nije “nestala”, nego se — kroz žrtvu i rad — transformiše, odražava rat, pamti ga i ukorjenjuje u sopstvenu istoriju i kulturu.
Kroz njen primjer, tekst naglašava fundamentalnu činjenicu: rat ne razara samo fizičke prostore već i kulturne mreže, narative i sposobnost zajednice da artikuliše vlastitu memoriju i identitet. Umjetnički rad Polovinko i njenih savremenika postaje sredstvo za pamćenje, otpor i produkciju značenja u trenucima kada društvene institucije pucaju pod pritiskom nasilja.
U toj perspektivi, pitanje koje se nameće jeste: šta ostaje od kulture i umjetnosti kad rat i traumatsko iskustvo iz temelja preoblikuju ono što je umjetnost nekad značila?
Eurozine nas podsjeća na to da čak i u najtežim vremenima — umjetnost opstaje, ali ne bez značenja koje nosi sa sobom tešku istorijsku cijenu.
