Dok se svjetske sile sukobljavaju oko fizičkih granica i resursa, prava bitka 21. vijeka vodi se u nevidljivom prostoru – u oblaku (Cloud) i unutar optičkih kablova. Evropa, nekadašnji centar svjetske moći, danas se nalazi u nezavidnom položaju “digitalnog sendviča”. S jedne strane je američki tehnološki imperijalizam predvođen silicijskom dolinom (Google, Meta, Amazon), a s druge kineski državni kapitalizam sa svojim tehnološkim gigantima i aparatom za nadzor. Pitanje digitalnog suvereniteta više nije luksuz za tehnokrate; to je pitanje nacionalne sigurnosti i opstanka evropskog načina života.
Američki oblak: Kolonizacija podataka
Decenijama je Evropa širom otvarala vrata američkim tech gigantima. Rezultat? Danas se gotovo 90% podataka evropskih građana i kompanija čuva na serverima američkih korporacija.
- Zavisnost od platformi: Od operativnih sistema do cloud infrastrukture, Evropa je postala zavisna. Ako bi američki tech giganti sutra “ugasili prekidač”, evropska ekonomija bi doživjela totalni kolaps. To je oblik meke moći koji je jači od bilo koje vojne baze.
- Problem privatnosti: Uprkos GDPR-u i pokušajima regulacije, podaci su postali nova nafta. Naši profili, navike i kretanja su vlasništvo kompanija koje odgovaraju isključivo američkim zakonima, što stvara ogroman jaz u digitalnom suverenitetu.
Kineski zid: Hardver sa sjenkom
Dok Amerika dominira softverom, Kina je postala nezaobilazna u sferi hardvera i telekomunikacione infrastrukture.
- Infrastrukturna zamka: Kineske kompanije poput Huaweija nude jeftinu i naprednu 5G opremu, ali ta ponuda dolazi s “fusnotom”. Strah od ugrađenih “backdoor” pristupa i zavisnost od kineskih lanaca snabdijevanja stavili su Evropu u poziciju u kojoj mora birati između ekonomske efikasnosti i nacionalne sigurnosti.
- Model kontrole: Kineski model interneta, koji se temelji na totalnoj državnoj kontroli, polako postaje izvozni proizvod za režime širom svijeta, direktno ugrožavajući zapadni koncept slobodnog interneta.
Evropski odgovor: Regulacija protiv inovacije
Evropa pokušava da se odbrani onim što najbolje zna – zakonima.
- GDPR i AI Act: Evropska unija je postala “svjetski policajac” za digitalnu sferu. Cilj je stvoriti standarde koji štite građane. Međutim, kritičari tvrde da Evropa samo reguliše tuđe inovacije jer nema sopstvene tech gigante koji bi parirali Googleu ili Alibabi.
- Projekt Gaia-X: Pokušaji stvaranja evropskog Clouda su spori i opterećeni birokratijom. Bez sopstvene infrastrukture, digitalni suverenitet ostaje samo mrtvo slovo na papiru.
Teritorija bez granica
Digitalni suverenitet je nova granica. Ako podaci građana jedne države putuju preko kineskih rutera da bi završili u američkom oblaku, ta država je suverena samo formalno. Evropa se mora probuditi iz digitalne letargije i shvatiti da se bitka za nezavisnost više ne vodi na poljima, već u serverskim sobama. U “Hronici budnih” ovo vidimo kao najveći izazov našeg vremena: kako ostati slobodan u svijetu koji vas prati u svakom kliku?
| Akter | Glavno oružje | Strategija | Slabost |
| SAD | Softver i Cloud (Big Tech) | Dominacija platformama i monetizacija podataka. | Društvena polarizacija i gubitak povjerenja u privatnost. |
| Kina | Hardver i 5G (State Tech) | Infrastrukturno povezivanje i totalni nadzor. | Geopolitičko nepovjerenje i izolacija od zapadnih tržišta. |
| Evropa | Regulativa (GDPR, AI Act) | Postavljanje globalnih standarda i zaštita građana. | Nedostatak sopstvenih tech giganata i spora inovacija. |
| Ulog | Sloboda govora i podaci | Kontrola nad informacijskim tokom 21. vijeka. | Potpuno otuđenje digitalnog građanina. |
| Cilj | Digitalni suverenitet | Mogućnost države da samostalno upravlja svojim podacima. | Trenutna potpuna zavisnost od vanjskih faktora. |
