NASA-in svemirski teleskop napravio je iznenađujuće otkriće na kometu 3I/ATLAS koje je izazvalo veliko uzbuđenje u timu astronoma. Ovo otkriće se smatra velikim prodorom u razumijevanju evolucije kometa, ali i naučnim trijumfom zbog same lokacije na kojoj se komet nalazio u trenutku detekcije.
Hemijski otisak prstiju međuzvjezdanog posjetioca
Komet 3I/ATLAS otkriven je 1. jula 2025. godine i od tada astronomi čine sve što mogu kako bi saznali više o njemu. Razlog je jednostavan: za razliku od većine kometa, 3I/ATLAS ne orbitira oko Sunca. To je međuzvjezdani komet, tek treći takav objekat ikada uočen u našem solarnom sistemu, piše LiveScience.
Vjeruje se da je 3I/ATLAS star najmanje 7 milijardi godina, što ga čini dvostruko starijim od Zemlje i najstarijim kometom koji smo ikada vidjeli. On je primordijalni relikt iz udaljenog zvjezdanog sistema, pa su naučnici željni da ga detaljno prouče dok prolazi kroz naše susjedstvo.
Šta je zapravo uočeno?
Tim astronoma sa Univerziteta Auburn u Alabami uspio je usmjeriti NASA-inu opservatoriju Neil Gehrels Swift prema kometu. Nova studija zasnovana na tim podacima pokazuje da je detektovan gas hidroksil (OH), koji predstavlja hemijski „otisak prsta“ vode. Svemirska opservatorija SPHEREx je takođe uočila obilje gasa ugljen-dioksida u komi (prašnjavom oblaku) komete, kao i vodeni led u samom jezgru.
Ova detekcija je bila moguća zahvaljujući fenomenu sublimacije – kada se komet približi izvoru toplote (Suncu), zaleđena površina se zagrijava, pretvarajući led direktno u gas i oslobađajući oblak materijala. Instrumenti su zabilježili prisustvo esencijalnih spojeva, uključujući metanol, cijanid i metan.
Zašto je ovo važno?
Ovo je prilika da počnemo proučavati hemiju planetarnih sistema izvan našeg Sunca. Prisustvo složene organske hemije u „lutajućem“ objektu sugeriše da bi sijanje prebiotičkih spojeva (gradivnih blokova života) moglo biti uobičajen fenomen u čitavom svemiru.
Osim toga, posmatranja pomažu u odbacivanju nagađanja o vještačkom porijeklu objekta. Iako su postojale teorije (poput onih Avi Loeba s Harvarda) da bi 3I/ATLAS mogao biti vještački objekt ili čak „matični brod“, podaci SPHEREx-a i Hubblea potvrđuju da se on ponaša kao prirodno kometno tijelo, bogato isparljivim spojevima, mada s nekim jedinstvenim karakteristikama.
Šta dalje?
Iako je 3I/ATLAS nakratko izblijedio iz vidokruga, ponovo je postao vidljiv krajem 2025. godine, pružajući novu priliku za praćenje njegove aktivnosti dok se približava Suncu. Detaljna analiza odnosa različitih gasova koje ispušta mogla bi otkriti temperaturu i pritisak mjesta gdje je komet nastao, nudeći nam neviđen pogled u „vanzemaljski zvjezdani rasadnik“.
Zanimljiva činjenica: 3I/ATLAS je prošao nevjerovatno blizu Marsa (na oko 30 miliona kilometara) u oktobru 2025. godine, što je omogućilo letjelicama u Marsovoj orbiti, poput MAVEN-a, da ga posmatraju iz blizine.
