Hiljadama godina ljudi koji žive visoko u argentinskim Andima oslanjaju se na vodu od koje bi se većina populacije smrtno razboljela. Tamošnji vulkanski slojevi stijena prirodno ispuštaju arsen u podzemne vode, zagađujući lokalne izvore nivoima ovog toksičnog metaloida koji bi za bilo koga drugog bili kobni.
Međutim, za jednu grupu ljudi u sjevernoj Argentini, prirodna selekcija je osigurala neobičnu genetsku prednost. Prema DNK analizi stanovnika zapadne Južne Amerike, populacija u argentinskim Andima nosi varijantu gena koja im pomaže da sigurnije metabolišu arsen.
„Adaptacija pokreće genomske promjene, ali dokazi o specifičnim adaptacijama kod ljudi i dalje su ograničeni“, napisao je tim koji su predvodile evolucijske biološkinje Carina Schlebusch i Lucie Gattepaille s Univerziteta u Uppsali. „Naši podaci pokazuju da je tolerancija na arsen vjerovatno dovela do povećanja zaštitnih varijanti gena AS3MT, pružajući prvi dokaz ljudske adaptacije na toksičnu hemikaliju.“, izjavio je za Science Alert.
Granica između života i otrova
Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) preporučuje limit od 10 mikrograma arsena po litru vode. Do 2012. godine, kada je instaliran sistem za filtraciju, izolovani gradić San Antonio de los Cobres pio je vodu koja je sadržavala oko 200 mikrograma – što je 20 puta više od dozvoljenog.
Ipak, ova regija je naseljena najmanje 7.000, a možda i 11.000 godina. Naučnici su decenijama bili zbunjeni njihovom sposobnošću da “odbace” otrov. Još 1995. godine primijećeno je da žene iz ovih krajeva imaju jedinstvenu sposobnost razgradnje arsena.
Kako to radi? Kada arsen uđe u tijelo, enzimi ga pretvaraju u nekoliko oblika. Jedan od njih, MMA, izuzetno je toksičan. Kasniji oblik, DMA, tijelo lako izbacuje kroz urin. Stanovnici San Antonia de los Cobres proizvode manje toksičnog oblika, a mnogo više onog koji se lako izbacuje.
Genetski “štit”
Istraživači su analizirali DNK 124 žene iz ovog gradića i uporedili ih s podacima iz Perua i Kolumbije. Otkrili su klaster genetskih varijanti blizu gena AS3MT koji su daleko češći kod ove populacije. Ove varijante čine tijelo efikasnijim u pretvaranju arsena u bezopasne oblike, smanjujući nakupljanje najopasnijih spojeva.
Zaključak
Dok je zagađenje arsenom globalni problem, malo koja zajednica je bila izložena tako visokim nivoima tako dugo. Hiljade godina su bile dovoljne da prirodna selekcija “favorizuje” one koji nose ovaj genetski štit. Kasnija istraživanja sugerišu da bi se slični signali mogli pronaći i u drugim dijelovima Anda, što ukazuje na to da je ova adaptacija možda šira nego što se mislilo.
