Sredinom 1990-ih, kognitivni naučnik David Chalmers razmišljao je o onome što je nazvao „teškim problemom svijesti“, koji (jednostavno rečeno) postavlja pitanje zašto ljudi imaju subjektivno iskustvo – što je daleko od same integracije informacija koju može opisati moderna neuronauka. U naredne tri decenije, naučnici i filozofi razvili su brojne teorije koje su mogući odgovori na ovo „teško pitanje“, s nazivima poput Teorije globalnog radnog prostora i Teorije integrisanih informacija.
Međutim, postoji podskup naučnika i mislilaca koji smatraju da pravi odgovor leži u kvantnom carstvu – tačnije, u interakciji našeg anatomskog uma s tim carstvom. Nobelovac Roger Penrose vjerovao je da bi ove kvantne interakcije mogle objasniti svijest, a rezultirajuća teorija (zajedno s njegovim radom sa Stuartom Hameroffom) na kraju je postala poznata kao Orkestrirana objektivna redukcija (Orch-OR).
Sada, nova studija predlaže vlastiti odgovor na ovaj problem, slično se oslanjajući na kvantno carstvo za svoje objašnjenje. U studiji objavljenoj u časopisu Frontiers of Human Neuroscience, Joachim Keppler (direktor istraživanja na istraživačkom institutu DIWISS u Njemačkoj) sugerisao je da bi makroskopski kvantni efekti mogli biti na djelu u našem umu. Specifično, Keppler kaže da bi neurološki krugovi poznati kao kortikalne mikrokolumne mogli biti direktno povezani s poljem nulte tačke (ZPF) – najnižim stanjem kvantnih polja, čije postojanje pomaže objasniti fenomene poput Casimirovog efekta i zašto se helij ne smrzava čak ni na apsolutnoj nuli, piše Popular Mechanics.
„U ovoj teoriji, vakuum nije prazan, već ispunjen fluktuirajućim okeanom energije poznatim kao elektromagnetno polje nulte tačke (ZPF)“, napisao je Keppler za Phys.org. „Modeli zasnovani na kvantnoj elektrodinamici pokazuju da određene frekvencije (modovi) ZPF-a mogu rezonirati s glutamatom, najzastupljenijim neurotransmiterom u mozgu.“
Prema Keppleru, povezivanje glutamata i ZPF-a odgovara na nekoliko neriješenih pitanja o kvantnim interakcijama i svijesti. Dugo se tvrdilo da je mozak previše „topao i mokar“ za kvantnu koherenciju, koja (barem u kvantnim računarima) zahtijeva ekstremno niske temperature – iako mislioci poput Hameroffa osporavaju tu tvrdnju. No, budući da u ovom modelu veliki broj molekula vibrira uglas, domeni koherencije su zaštićeni velikim energetskim jazovima, koji se odupiru dekoherenciji čak i u okruženjima poput mozga.
Ovo povezivanje bi takođe moglo objasniti efekte anestezije, koja vrlo efikasno prekida subjektivno svjesno iskustvo čovjeka. Prema Keppleru, anestezija narušava samoorganizovanu kritičnost mozga, što bi objasnilo zašto doživljavamo gubitak svijesti.
Kao odgovor na Penroseovu kvantnu teoriju, saradnik velikog fizičara Stephen Hawking jednom je napisao da se „njegov argument svodi na to da je svijest misterija, a kvantna gravitacija druga misterija, pa stoga moraju biti povezane.“ Može li biti da su kvantne teorije svijesti primjeri neke vrste „holmsijanske zablude“? Svakako je moguće, ali dok konačno ne odgovorimo na taj uvijek izmičući „teški problem“, sve ideje su na stolu.
Ključni pojmovi za lakše razumijevanje:
- Polje nulte tačke (ZPF): Osnovna energija vakuuma koja nikada ne nestaje.
- Dekoherencija: Proces u kojem kvantni sistemi gube svoja posebna svojstva zbog interakcije s okolinom (zato je teško napraviti kvantni kompjuter).
- Glutamat: Glavni “glasnik” u našem mozgu koji prenosi signale između nervnih ćelija.
Ova teorija je revolucionarna jer sugeriše da naš mozak zapravo “surfuje” na univerzalnom okeanu energije.
