Već više od sedam decenija globalna ekonomija funkcioniše oko jedne ključne činjenice: američki dolar je centralna valuta svijeta.
Od trgovine energentima do međunarodnih rezervi, dolar je postao temelj globalnog finansijskog sistema koji je nastao nakon Drugog svjetskog rata.
Ali posljednjih godina sve više država počinje postavljati jedno pitanje:
šta ako svijet više ne želi zavisiti od jedne valute?
Upravo tu počinje priča o grupi poznatoj kao BRICS.
Kako je dolar postao globalni kralj
Dominacija dolara ima korijene u sistemu nastalom nakon konferencije u Bretton Woods Conference.
Tada su Sjedinjene Države izašle iz Drugog svjetskog rata kao najjača ekonomija na planeti, a dolar je postao centralna valuta međunarodnog finansijskog sistema.
Kasnije je taj položaj dodatno učvršćen kroz globalnu trgovinu energijom, jer se većina nafte i gasa decenijama prodavala upravo u dolarima.
To je Washingtonu dalo ogromnu prednost.
Dolar omogućava:
- kontrolu međunarodnih finansijskih tokova
- snažan utjecaj na globalni bankarski sistem
- efikasno korištenje ekonomskih sankcija.
Drugim riječima, valuta je postala jedno od najmoćnijih geopolitičkih oružja.
Zašto neke države žele alternativu
Posljednjih godina više zemalja počelo je otvoreno govoriti o potrebi smanjenja zavisnosti od dolara.
Razlozi su različiti.
Za neke države ključni motiv su sankcije, koje Washington može uvesti koristeći svoju poziciju u globalnom finansijskom sistemu.
Za druge je riječ o dugoročnoj želji da izgrade multipolarni ekonomski poredak.
U tom kontekstu BRICS postaje sve važnija platforma.
Ova grupa uključuje države poput:
- Brazil
- Rusija
- Indija
- Kina
- Južna Afrika
U posljednjim godinama grupi su se pridružile i nove države, čime je njen geopolitički značaj dodatno porastao.
Trgovina bez dolara
Jedan od najvažnijih ciljeva BRICS-a jeste povećanje trgovine u lokalnim valutama.
To znači da bi dvije države mogle trgovati bez korištenja dolara kao posredničke valute.
Na primjer, energenti ili industrijska roba mogli bi se plaćati u:
- juanima
- rupijama
- realima
- drugim nacionalnim valutama.
Ovakvi sporazumi već postoje između pojedinih članica.
Proces je spor, ali trend je jasan: sve više transakcija pokušava zaobići dolar.
Ideja zajedničke valute
Povremeno se u javnosti pojavljuje i ideja o stvaranju zajedničke BRICS valute.
Iako je takav projekat izuzetno složen i za sada daleko od realizacije, sama činjenica da se o njemu govori pokazuje ambicije nekih članica.
Takva valuta bi teoretski mogla služiti kao alternativa dolaru u međunarodnoj trgovini među državama globalnog juga.
Međutim, prepreke su ogromne.
Članice BRICS-a imaju vrlo različite ekonomije, političke sisteme i monetarne politike, što čini zajedničku valutu izuzetno komplikovanim projektom.
Koliko je realna promjena globalnog sistema
I pored svih pokušaja, dolar i dalje ostaje dominantna valuta svijeta.
Veliki dio međunarodne trgovine, investicija i rezervi centralnih banaka i dalje je vezan za američku valutu.
Ali dugoročno gledano, trendovi pokazuju da neke države žele više finansijskih opcija.
Ako se takvi procesi nastave, globalni monetarni sistem mogao bi postati više multipolaran nego što je bio u proteklih sedamdeset godina.
Finansije kao geopolitika
Ova priča pokazuje jednu važnu stvar.
Geopolitika se ne vodi samo kroz vojske i ratove.
Ona se vodi i kroz:
- banke
- valute
- finansijske tokove.
Upravo zato pitanje dolara i alternativa koje pokušavaju izgraditi neke zemlje nije samo ekonomska tema.
To je jedno od ključnih pitanja budućeg globalnog poretka.
