Politički sistem Srbije pod predsjednikom Aleksandrom Vučićem već godinama se opisuje terminima kao što su “kompetitivni autoritarizam”, “meki autokratizam” ili “poludiktatura”.
Radi se o hibridnom modelu vlasti u kojem formalni demokratski mehanizmi postoje — izbori, parlament, opozicija, mediji — ali su suštinski neutralizirani.
Vučićev model se zasniva na tri ključne tačke:
- centralizacija moći oko jedne ličnosti
- kontrola medija i javnog narativa
- sistemsko slabljenje opozicije, protesta i građanskog pritiska
Rezultat je država u kojoj je demokratska forma očuvana, ali je sadržaj ispražnjen.
Politička koncentracija: Vučić kao centar svakog procesa
U Srbiji danas gotovo da ne postoji politička ili institucionalna odluka koja se odvija bez Vučićeve direktne uloge.
Nebitno je da li se radi o:
- investicijama,
- vanjskoj politici,
- socijalnim mjerama,
- sportskim projektima,
- kulturnim događajima,
- kriznim situacijama,
- ili čak tehničkim pitanjima.
Predsjednik preuzima ulogu premijera, ministra, gradonačelnika i PR stratega — sve istovremeno.
To nije normalna preraspodjela vlasti.
To je centralizacija moći, uz slabljenje svih drugih institucija.
Najveća opasnost ovakvog modela je to što sistem postaje ovisan o jednoj osobi.
Institucije prestaju biti funkcionalne, jer se naviknu da “čekaju vrh”.
2. Veze s kriminalnim strukturama — sistem koji postaje simbiotski
Mnoga istraživačka dokumenta (KRIK, OCCRP, Birn), kao i sudski procesi, ukazuju na spoj dijela države sa kriminalnim grupama — posebno narko-kartelima koji su godinama djelovali s prećutnom tolerancijom ili direktnom zaštitom.
Najpoznatiji slučaj je Belivuk i klan koji je godinama funkcionisao unutar sistema, imao legitimaciju državnih službi i nesmetan pristup institucijama.
Ni jedan ozbiljan režim ne dozvoli tako duboku infiltraciju kriminala — osim ako ne postoji politički interes.
Taj interes je jasan:
- kontrola nasilnih grupa
- politička upotreba huliganizma
- zastrašivanje opozicije
- destabilizacija protesta
- stvaranje lojalnih “operativaca” na terenu
To ne znači da Vučić “upravljava kriminalom”, ali znači da kriminalne strukture djeluju unutar političkog okvira koji ih toleriše, sve dok služe režimu.
Medijska kontrola: ključni stub autoritarnog modela
Mediji u Srbiji su podijeljeni u dvije stvarnosti:
A) Sistem medija pod punom kontrolom vlasti
- TV Pink
- TV Happy
- Informer
- Kurir
- Alo
- Večernje novosti
- veliki dio kablovskih mreža
- RTS (kroz upravljačke strukture)
Ovi mediji:
- kreiraju strah (neprijatelji, izdajnici, zavjere)
- šire propagandu
- napadaju nezavisne aktere
- brane vlast
- oblikuju narativ “Vučić kao jedini zaštitnik države”
B) Ostatak nezavisnih medija — stalno pod pritiskom
- N1
- Nova S
- Danas
- Vreme
- uži dio portala i istraživačkih redakcija
Ove redakcije funkcionišu uprkos:
- političkim pritiscima
- ekonomskom gušenju
- odbijanju oglašivača
- targetiranju od strane provladinih tabloida
- verbalnoj demonizaciji koja dolazi s vrha
Bez slobodnih medija — nema demokratije.
Srbija trenutno ima kontrolisanu, filtriranu i manipuliranu medijsku sliku stvarnosti.
Gušenje protesta i građanske mobilizacije
Protivljenje vlasti se predstavlja kao:
- izdaja
- haos
- prijetnja sigurnosti
- pokušaj rušenja države
- rad protiv Srba
- strani utjecaj i “Soroševi plaćenici”
To nije politika.
To je mehanizam demonizacije.
Protesti 2018, 2020, 2023 i 2024 pokazali su da:
- policija koristi intenzivne represivne mjere
- provladine grupe infiltriraju proteste
- tabloidi kriminalizuju demonstrante
- politička elita otvoreno napada građane
- SNS mašinerija organizuje kontra-skupove
Sve to je karakteristično za autokratske sisteme koji formalno ne zabranjuju proteste, ali ih guše indirektno.
Izborni proces — postoje izbori, ali ne postoji ravnopravnost
Izbori u Srbiji:
- odvijaju se,
- broje glasovi,
- postoji opozicija,
- postoje posmatrači.
Ali:
- državne firme su mobilizovane
- izborne liste se pune pod pritiskom
- zloupotrebljava se državna infrastruktura
- javni resursi rade za SNS
- mediji daju gotovo sav prostor Vučiću
- ne postoji fer takmičenje
To je definicija kompetitivnog autoritarizma.
Vučić nije formalni diktator — ali je stvorio sistem koji funkcioniše kao poludiktatura
Ovo nije klasična diktatura.
Nema logora, nema masovnih hapšenja, nema potpuno zabranjene opozicije.
Ali ima sve elemente savremenog, sofisticiranog autoritarizma:
- potpuna kontrola narativa
- slaba institucija
- kriminalne veze u vrhu države
- ovisnost privrede o politici
- targetiranje kritičara
- manipulacija izborima
- pritisak na medije
- strah od represije
- kult ličnosti
- sistemska polarizacija
Srbija formalno ima demokratiju.
Suštinski — ima centralizovan autoritarni režim s demokratskim maskama.
To je najbolji opis Vučićevog modela vlasti.
