Bosna i Hercegovina u javnom narativu često počinje:
- u srednjem vijeku
- ili, još češće, u ratu
Sve prije toga svodi se na fusnotu.
A upravo tu je problem.
Ovaj prostor nije prazan list historije koji su narodi “naselili”.
On je kontinuirano naseljavan, korišten i organizovan hiljadama godina prije nego što su današnji identiteti uopšte postojali.
Iliri: narod bez države, ali ne bez strukture
Prije Rimljana, ovdje su živjeli Illyrians — skup plemena, ali ne haotičnih.
Imali su:
- utvrđena naselja
- trgovačke rute
- rudnike
- ratničku kulturu i jasnu hijerarhiju
Grad Daorson, sa svojim kiklopskim zidinama, pokazuje:
- poznavanje fortifikacije
- strateško razmišljanje
- i političku organizaciju
Iliri nisu nestali.
Oni su asimilirani, a ne izbrisani.
Rim: Bosna kao infrastruktura, ne periferija
Dolaskom Rimskog Carstva, ovaj prostor postaje dio Roman Empire — ali ne kao zabačena provincija.
Bosna je bila:
- rudarsko središte
- saobraćajni čvor
- logistička zona
Rimski putevi presijecali su današnju BiH jer je:
ovuda bilo najracionalnije prolaziti.
Kompleks Mogorjelo nije ruševina slučajno izgrađena u pustoši.
To je planski objekat u funkcionalnom prostoru.
Kontinuitet koji se namjerno preskače
Najnezgodnija činjenica za jednostavne narative je ova:
Ne postoji “prekid historije” između:
- Ilira
- Rimljana
- kasnijih srednjovjekovnih struktura
Postoji kontinuitet prostora, ekonomije i kretanja ljudi.
Ali kontinuitet je nezgodan:
- jer ruši ideju “prvog dolaska”
- jer ne pripada nijednoj savremenoj naciji
- jer traži složen identitet, a ne čist mit
Zašto se o ovome malo govori?
Zato što:
- antička Bosna ne služi dnevnoj politici
- ne daje jednostavne simbole
- ne može se lako prisvojiti
A ipak, bez nje:
- srednji vijek visi u zraku
- savremena BiH izgleda kao slučajnost
Što ona nije.
Zaključak bez patetike
Bosna nije nastala.
Bosna se nastavljala.
I možda je upravo ta dubina razlog zašto se o njoj govori tako plitko.
