Internet je posljednjih dana ponovo otkrio jedan zanimljiv dokument iz arhiva CIA-e koji potiče iz ranog perioda Hladnog rata.
Dokument je nastao 1951. godine, a deklasifikovan je tek 2014.
U njemu američka obavještajna služba sažima rezultate jednog sovjetskog naučnog rada koji je iznio neobičnu hipotezu:
Stari dokument CIA-e i neobična ideja: da li su naučnici nekada pokušavali liječiti rak kao parazitsku infekciju?
rak i paraziti mogli bi imati iznenađujuće slične biološke osobine.
Ako je to tačno, postavljalo se pitanje koje je za ono vrijeme zvučalo radikalno:
da li bi lijekovi protiv parazita mogli djelovati i protiv tumora?
Ideja koja je tada izgledala neobično
Prema opisu u dokumentu, sovjetski istraživači primijetili su da parazitski crvi i tumorske ćelije dijele neke metaboličke karakteristike.
Oba tipa tkiva, tvrdili su, mogu:
- preživljavati u sličnim metaboličkim uslovima
- akumulirati velike količine glikogena (rezervnog izvora energije)
- brzo rasti i trošiti energiju domaćina
Ova sličnost dovela je do hipoteze da bi određene hemijske supstance koje djeluju na parazite mogle imati efekat i na tumorske ćelije.
Lijek koji je izazvao interes
U dokumentu se spominje lijek Myracyl D, koji se koristio protiv parazitske bolesti bilharzije (šistosomijaze).
Prema navodima sovjetskih eksperimenata, taj lijek je u nekim testovima pokazivao efekat i na tumorske izrasline.
Naučnici su takođe proučavali hemikalije koje utiču na sintezu nukleinskih kiselina, proces ključan za nekontrolisano dijeljenje ćelija raka.
U eksperimentima na miševima primijećeno je da se tumorsko tkivo drugačije ponaša pod određenim hemijskim uticajem nego normalno tkivo, što je dodatno podstaklo ideju o biološkoj vezi.
Zašto je dokument završio u arhivi
Važno je razumjeti kontekst vremena.
Početkom 1950-ih svijet je bio duboko u Hladnom ratu, a obavještajne službe su pratile gotovo svako naučno istraživanje koje bi moglo imati strateški značaj.
CIA je redovno analizirala sovjetske naučne radove, posebno u oblastima medicine, biologije i nuklearne tehnologije.
Takvi dokumenti često su završavali u obavještajnim arhivama bez ikakve veze s konkretnom medicinskom politikom.
Drugim riječima, činjenica da je dokument bio u arhivi CIA-e ne znači nužno da je istraživanje ikada bilo “skriveno” od naučne zajednice.
Nauka je u međuvremenu otišla dalje
Danas je biologija raka mnogo kompleksnija nego što se znalo 1951. godine.
Rak nije jedna bolest.
Postoje stotine različitih tipova tumora, svaki sa vlastitim genetskim i biološkim karakteristikama.
Ipak, zanimljivo je da savremena medicina zaista koristi neke lijekove koji su prvobitno razvijeni za druge svrhe.
Na primjer:
- određeni antiparazitni lijekovi danas se istražuju kao potencijalni dodatak terapijama protiv raka
- neki stari lijekovi pokazuju neočekivane efekte na tumorske ćelije
Takva istraživanja spadaju u oblast koju naučnici nazivaju “drug repurposing” — ponovna upotreba postojećih lijekova za nove bolesti.
Lekcija iz jednog starog dokumenta
Priča o ovom CIA dokumentu možda ne otkriva neku veliku medicinsku tajnu.
Ali podsjeća na nešto važno.
Nauka često napreduje kroz ideje koje u početku izgledaju neobično, pa čak i pogrešno.
Neke od njih nestanu.
A neke se, decenijama kasnije, vrate u novom obliku.
I upravo zbog toga je istorija nauke puna zanimljivih tragova — poput jednog zaboravljenog dokumenta iz 1951. koji danas ponovo budi znatiželju.
