Hronika budnih
Naučnici su proveli jedinstvenu ekspediciju ispod ledenog pokrivača Antarktičkog poluostrva, istražujući područje koje je donedavno bilo prekriveno masivnim ledenim šelfom, s kojeg se krajem 2024. odlomila ogromna santa leda. Ekspedicija u saradnji sa Schmidtovim okeanskim institutom trajala je deset dana, a cilj je bio detaljno mapirati podvodni ekosistem dosad nedostupan istraživačima. Tim je koristio podvodna […]
Muoni su čudni.To su “teški rođaci elektrona” — skoro identični, ali 200 puta masivniji.Nestabilni su, žive tek djelić sekunde, ali upravo ta kratka egzistencija otkriva nešto što već godinama zbunjuje fizičare. Zašto ova čestica, kada se stavi u snažno magnetno polje, “poskakuje” brže nego što bi trebalo? Zašto se ponaša kao da na nju utiče […]
Ako osjećate uzbuđenje svaki put kada otkrijemo nešto novo o svemiru, onda je 25. novembar možda bio značajan dan za vas. To je dan kada je NASA završila sklapanje teleskopa Nancy Grace Roman. Tog dana su u velikoj sterilnoj sobi (clean room) u Centru za svemirske letove Goddard spojena dva glavna segmenta ovog moćnog svemirskog […]
Naučnici su zabilježili dosad najduži izboj gama-zraka, najsnažniju vrstu eksplozije u svemiru, koji je trajao više od sedam sati i jurio svemirom brzinom od gotovo 99% brzine svjetlosti. Neobičan događaj, nazvan GRB 250702B, detektovao je NASA-in svemirski teleskop Fermi 2. jula ove godine, a astronomi sada vjeruju da potiče od rijetke ili dosad neviđene vrste […]
Iliri izvan stereotipa „plemenskih ratnika“ U popularnoj imaginaciji Iliri se često svode na ratnike s kopljima i štitovima, rasute po planinama Balkana, na margini „velikih civilizacija“. Naučni dokazi, međutim, govore drugačije. Posebno kada je riječ o prostoru današnje Bosne i Hercegovine, arheologija posljednjih decenija otkriva složenu sliku društava koja su ovladala metalurgijom na nivou koji […]
Lednički potresi su posebna vrsta zemljotresa koji nastaju u hladnim, ledenim regionima. Prvi put otkriveni na sjevernoj hemisferi prije više od 20 godina, ovi potresi se dešavaju kada ogromni komadi leda padnu sa glečera u more. Do sada ih je na Antarktiku otkriveno tek nekoliko. U novoj studiji koja će uskoro biti objavljena u časopisu […]
Kada pogledamo u noćno nebo, divimo se zvijezdama, galaksijama i maglinama – svemu što sija i što je opipljivo. Paradoks moderne kosmologije je brutalan i elegantan: sva ta svjetleća materija čini samo 5% ukupne mase-energije Svemira. Preostalih 95% Kosmosa čini Tamna Materija (Dark Matter) i Tamna Energija (Dark Energy), misteriozni, nevidljivi entiteti koji prkose našem […]
Savremeni čovjek voli vjerovati da živi u najstabilnijem dobu u historiji. Imamo tehnologiju, satelite, medicinu, klimatske modele i „kontrolu“. Ipak, nauka nas neumorno podsjeća na neugodno saznanje: činjenica da smo još uvijek ovdje ne znači da smo sigurni. Znači samo da smo — do sada — imali sreće. Tokom svoje kratke historije, Homo sapiens je […]
Sićušni robot istraživač prešao je prostrane, ledene vode Antarktika – čak je u jednom trenutku zaronio i pod led. Nakon što je čudom preživio sve to, robot je donio “suvenire” za naučnike. Godine 2020., istraživači CSIRO-a, australijske nacionalne naučne agencije, postavili su Argo plutaču – slobodno plutajući robotski instrument koji prikuplja podatke o okeanu – […]
Bosna i Hercegovina je čudna zemlja.Na papiru mala, često potcijenjena, često iskrivljeno predstavljena.Ali kada se zagrebe ispod površine, iz ove zemlje — ili iz njenog kulturno-historijskog prostora — potekla su imena koja su oblikovala fiziku, književnost, filozofiju, diplomatiju, inženjerstvo i politiku 20. vijeka. Neka od njih nikada se ne pominju u našim udžbenicima.Neka se skrivaju […]