Godinama su američke administracije, bez obzira na političku boju, ponavljale istu poruku Evropi:
Trošite više na odbranu.
Prestanite se oslanjati na Washington.
Preuzmite dio sigurnosnog tereta.
Danas, čini se, Evropa to konačno radi.
Ali rezultat možda nije ono što je američka politika očekivala.
Evropa koja sluša — ali i zaključuje
Na Minhenskoj sigurnosnoj konferenciji evropski lideri govorili su gotovo jedinstvenim tonom:
- veći vojni budžeti
- jačanje evropske vojne industrije
- tehnološka autonomija
- smanjenje zavisnosti od vanjskih partnera
Na papiru, to je američka pobjeda.
U praksi, to je početak evropske strateške emancipacije.
Jer kada Evropa počne ulagati u vlastitu vojsku, tehnologiju i industriju, ona ne postaje samo jači saveznik — nego i samostalniji akter.
“NATO 3.0” – nova faza savezništva
Izraz koji se sve češće čuje, “NATO 3.0”, ne znači kraj saveza.
Znači njegovu transformaciju.
Ako je NATO nakon Drugog svjetskog rata bio američki sigurnosni kišobran nad Evropom, nova verzija podrazumijeva:
- snažniju evropsku komponentu
- ravnopravniju raspodjelu moći
- manje automatsko oslanjanje na SAD
Njemački kancelar Friedrich Merz pokušao je ublažiti poruku direktnim obraćanjem američkim delegatima:
“Being a part of NATO is not only Europe’s competitive advantage, it’s also the United States’ competitive advantage.”
To je diplomatski način da se kaže:
partnerstvo ostaje — ali odnos se mijenja.
Macronova poruka: Evropa kao sila
Francuski predsjednik Emmanuel Macron bio je još direktniji:
“We have to accelerate and deliver all the components of geopolitical power.”
Odbrana, tehnologija, industrija — tri elementa koji definišu veliku silu.
Poruka nije bila antiamerička.
Ali jeste postamerička u jednom važnom smislu: Evropa želi sposobnost da djeluje čak i kada se Washington fokusira na druge regione.
Američki fokus se pomjera
Američki predstavnici u Minhenu nisu skrivali realnost:
SAD sve više preusmjerava pažnju na:
- Indo-Pacifik
- rivalstvo s Kinom
- vlastitu hemisferu
U tom kontekstu, snažnija Evropa odgovara američkim interesima.
Ali dugoročno otvara pitanje:
šta se dešava kada saveznik postane konkurent u tehnologiji, industriji i geopolitici?
Paradoks pritiska
Trumpova politika pritiska na evropske saveznike možda je ubrzala proces koji je dugo bio nezamisliv:
Evropa počinje razmišljati kao geopolitička sila, ne samo kao ekonomski blok.
Drugim riječima:
Amerika je tražila jaču Evropu.
Sada dobija Evropu koja želi veću autonomiju.
To nije raskid savezništva.
Ali jeste promjena ravnoteže.
Šta to znači za manje države — uključujući Balkan?
Za zemlje poput BiH ili regiona Zapadnog Balkana ovo može imati konkretne posljedice:
- sigurnosna politika sve više dolazi iz Brisela, ne samo iz Washingtona
- EU integracija dobija bezbjednosnu dimenziju
- evropska stabilnost postaje unutrašnji interes EU, a ne samo NATO-a
Drugim riječima: Balkan postaje evropsko, a ne isključivo transatlantsko pitanje.
Zaključak
Minhen nije donio dramatične odluke.
Ali je pokazao promjenu mentaliteta.
Evropa više ne govori samo o partnerstvu sa SAD.
Počinje govoriti o vlastitoj moći.
I tu leži paradoks:
Američki pritisak možda je stvorio upravo ono čega se Washington historijski najviše pribojavao — saveznika koji može stajati samostalno.
