Na današnji dan 1967. godine, Nicolae Ceaușescu postao je predsjednik Rumunije — trenutak koji je zemlju uveo u najtamnije poglavlje svoje moderne historije. Ono što je u početku izgledalo kao dolazak “reformiste” pretvorilo se u jedan od najrepresivnijih i najapsurdnijih režima u istočnom bloku.
A uz njega je bila i supruga Elena Ceaușescu, žena koja je imala jednaku moć, ali i još manje stvarnih kompetencija.
Njihova vladavina postala je sinonim za fanatizam, ličnu kulturu, brutalnost i totalni raspad realnosti — sve do krvavog kraja tokom revolucije 1989. godine.
Uspon: Od siromašnog čobana do “genija Karpata”
Nicolae Ceaușescu rođen je u siromaštvu, odrastao kao pastir, a rano se priključio komunističkom pokretu. Nakon Drugog svjetskog rata penje se kroz strukture Partije, štiti ga Gheorghe Gheorghiu-Dej, a nakon njegove smrti 1965. preuzima vlast kao generalni sekretar.
U početku Zapad ga vidi kao “liberalnog komunista”:
- osudio je sovjetsku invaziju na Čehoslovačku 1968,
- dozvolio ograničene ekonomske kontakte sa Zapadom,
- pokušao stvoriti imidž nezavisnog lidera unutar Varšavskog pakta.
Ali taj period trajao je kratko.
Ubrzo se pokazalo da Ceaușescu ne želi reforme — želi apsolutnu kontrolu.
Diktatura: Država kao lična pozornica
Do sredine 1970-ih režim je izgradio totalitarnu mašineriju. Nicolae Ceaușescu postaje:
- generalni sekretar Partije,
- predsjednik Državnog savjeta,
- vrhovni komandant vojske,
- praktično monarh u republici koja tvrdi da je “narodna”.
Elena Ceaușescu, koja je imala minimalno formalno obrazovanje, proglašena je:
- doktorkom hemije,
- akademkinjom,
- svjetskim naučnim autoritetom.
Sve zahvaljujući falsifikovanim radovima i potpunoj kontroli nad akademskim institucijama.
Njih dvoje uspostavili su kult ličnosti koji se u Istočnoj Evropi može porediti samo sa Sjevernom Korejom:
- hiljade portreta u ulicama,
- obavezna prisustva na partijskim kongresima,
- beskrajni televizijski govori,
- hvalospjevi o “najvećem sinu nacije”.
Rumunija je živjela u paralelnoj stvarnosti diktiranoj iz bukureštanske palače.
Teror nad stanovništvom: glad, kontrola i prisilne mjere
Dok su Ceaușescuovi živjeli u grotesknom luksuzu, narod je prolazio kroz jedan od najgorih perioda poslijeratne Evrope.
1. Ekonomija uništena megalomanijom
Ceaușescu je uzeo ogromne kredite 70-ih, vjerujući da može Rumuniju pretvoriti u industrijsku supersilu. Umjesto toga, izolovao ju je i doveo do gladi.
Da otplati dugove, iscrpio je zemlju:
- struja je bila ograničena,
- grijanje strogo kontrolisano,
- trgovine prazne,
- hrana racionalizirana,
- benzin nestao iz svakodnevnog života.
2. Prisilan natalitet i kontrola privatnog života
U pokušaju da poveća populaciju, Ceaușescu je zabranio abortus i kontracepciju.
Rezultat?
- hiljade smrti žena zbog ilegalnih pobačaja,
- desetine hiljada siročadi,
- užasni uslovi u državnim sirotištima koji su kasnije šokirali svijet.
3. Securitate: najbrutalnija tajna policija Istoka
Ceaușescujev režim nadzirao je:
- razgovore,
- pisma,
- porodice,
- radna mjesta,
- čak i prijateljske odnose.
Procjenjuje se da je svaki 30. Rumun bio doušnik.
Bio je to režim straha — ne ideologije.
Pad: Bukurešt 1989. i kraj jedne noćne more
U decembru 1989. izbili su protesti protiv režima.
Ceaușescu je pokušao održati čuveni govor 21. decembra, ali masa ga je izviždala — prvi put u 24 godine.
Nakon nekoliko dana haosa, on i Elena pobjegli su helikopterom, ali su ubrzo uhvaćeni.
24. decembar 1989. — improvizovano suđenje
Optužbe:
- genocid,
- zloupotreba vlasti,
- uništavanje nacionalne ekonomije,
- izdaja.
Suđenje je trajalo manje od sat vremena.
Smrtna presuda i egzekucija
Nicolae i Elena Ceaușescu streljani su 25. decembra 1989.
Snimak pogubljenja obišao je svijet.
Rumunija se probudila iz višedecenijskog košmara, ali tragovi Ceaușescuovog režima osjećaju se i danas: u institucijama, u ekonomiji, u kulturi, i u kolektivnoj traumi.
Zašto se Ceaușescu i danas spominje?
Jer njegova vladavina ostaje upozorenje:
- šta se dogodi kada se moć odvoji od stvarnosti,
- kada država postane vlasništvo jedne porodice,
- kada ideologija služi samo za lični kult,
- kada se narod pretvori u statistiku.
Ceaușescu nije bio samo diktator.
Bio je čovjek koji je rušio sopstveni narod da bi održao sliku o sebi.
A svijet, svakog 8. decembra, ponovo se sjeti kako izgleda kada paranoja postane politika.
