U analima filmske historije, malo je imena koja izazivaju takav spoj fascinacije, misterije i neosporne zvijezdane moći kao Greta Garbo. Šveđanka koja je osvojila Hollywood, ne samo svojim izgledom i talentom već i svojom nedostižnom aurom, postala je simbol ženske snage, melankolije i glamura. Njen život, od skromnih početaka u Stockholmu do globalne ikone, a potom i potpunog povlačenja u izolaciju, priča je o jednoj od najzanimljivijih figura 20. stoljeća – glumici koja je željela samo jedno: da je ostave na miru.
Od Grete Lovise Gustafsson do Grete Garbo: Skromni počeci
Rođena kao Greta Lovisa Gustafsson 18. septembra 1905. godine u siromašnom dijelu Stockholma, njeno djetinjstvo je bilo obilježeno težinom i siromaštvom. Otac joj je radio kao čistač ulica i umro je kad je Greta imala samo 14 godina, ostavljajući porodicu u teškoj finansijskoj situaciji. Greta je rano počela raditi – u frizerskom salonu, a zatim u robnoj kući, gdje je radila kao prodavačica šešira i gdje je, srećom po kinematografiju, izabrana da snimi kratke promotivne filmove.
Njen prirodni talent i fotogeničnost nisu prošli neprimijećeno. Upisala je Kraljevsku dramsku akademiju u Stockholmu, gdje ju je primijetio reditelj Mauritz Stiller, njen mentor i ključna figura u njenoj ranoj karijeri. Stiller joj je dao novo ime – Garbo – koje je zvučalo egzotično i misteriozno, savršeno za imidž koji će stvoriti. Njen prvi veliki uspjeh bio je u Stillerovom filmu “Gösta Berlings Saga” (1924.), koji joj je otvorio vrata međunarodne karijere.
Osvajanje Hollywooda: “Garbo Talks!”
Stiller je bio taj koji ju je 1925. godine doveo u Hollywood, pod ugovorom s MGM-om, iako su čelnici studija bili skeptični prema mladoj Šveđanki koja je jedva govorila engleski. No, njena pojava na platnu bila je magnetska. Njen prvi američki film bio je “Torrent” (1926.), ali je pravi proboj došao s “Flesh and the Devil” (1926.), gdje je glumila s Johnom Gilbertom, s kojim je imala strastvenu, ali kompliciranu vezu, i na ekranu i izvan njega.
Garbo je postala kraljica nijemog filma, njena melankolična ljepota i izražajne oči savršeno su se uklapale u patos tog doba. Međutim, dolazak zvučnog filma bio je test za mnoge glumce. Garbo je bila nervozna, ali njen prelazak bio je trijumf. Film “Anna Christie” (1930.) reklamiran je s legendarnim sloganom “Garbo Talks!”, a njen duboki, pomalo hrapav glas pokazao se jednako očaravajućim kao i njena pojava. Nominovana je za Oscara.
U narednoj deceniji snimila je niz kultnih filmova: “Mata Hari” (1931.), “Grand Hotel” (1932.), “Kraljica Kristina” (1933.), “Ana Karenjina” (1935.), “Kameli Dama” (1936.) i “Ninočka” (1939.). Njen talent bio je neupitan; mogla je glumiti femme fatale, romantičnu heroinu i, u “Ninočki”, čak i duhovitu komičarku. Za ulogu u “Kameli Dami” mnogi je smatraju njenom najfinijom izvedbom, donoseći joj još jednu nominaciju za Oscara.
Misterija i aura: “Želim biti sama”
Garbo je bila poznata po svojoj izrazitoj povučenosti i odbojnosti prema javnosti. Izbjegavala je intervjue, javna pojavljivanja i holivudske zabave. Njena legendarna izjava “I want to be alone” (Želim biti sama), iako joj se pripisuje, zapravo je rečenica iz filma “Grand Hotel”. Ipak, ta fraza je savršeno definisala njenu ličnost. Njena misterija nije bila namještena poza; bila je autentična.
- Nikad udata, uvijek tajanstvena: Nikada se nije udavala i njen privatni život je bio predmet stalnih spekulacija. Imala je veze s muškarcima i ženama (uključujući književnicu Salku Viertel i fotografkinju Cecil Beaton), ali je uvijek ljubomorno čuvala svoju intimu.
- Agnostik slave: Nije cijenila slavu i pritisak koji je dolazio s njom. Smatrala je glumu poslom i, kada bi završila snimanje, željela je svoj mir.
- “Švedska sfinga”: Nadimak “Švedska sfing” dobila je zbog svoje neprobojne ličnosti i enigmatičnog pogleda.
Neočekivano povlačenje: Kraj jedne ere
Nakon što je snimila “Ninočku” 1939. godine, te komediju “Žena s dva lica” (1941.), Greta Garbo, tada u dobi od samo 36 godina, iznenada se povukla iz filmske industrije. Nije bilo formalne objave; jednostavno je prestala da snima. Film “Žena s dva lica” bio je kritički i komercijalni neuspjeh, što je sigurno uticalo na njenu odluku, ali pravi razlozi su bili dublji: umor od slave, nezadovoljstvo komercijalnim pritiscima Hollywooda i, vjerovatno, strah od starenja pred kamerama.
Odbila je brojne ponude za povratak, uključujući uloge koje su mogle biti historijske (poput projekta s Orsonom Wellesom ili Alfredom Hitchcockom). Posljednjih 50 godina svog života provela je u gotovo potpunoj izolaciji u New Yorku, živeći pod pseudonimom i izbjegavajući paparazze. Šetala je ulicama New Yorka s tamnim naočalama i maramom, pokušavajući ostati neprepoznata.
Zanimljivosti i legat:
- “The Look”: Njen zaštitni znak bio je njen intenzivan, melankoličan pogled, koji su kritičari nazivali “The Look” – pogled koji je mogao izraziti tugu, želju i prkos istovremeno.
- Hollywoodska misterija: Njeno povlačenje i kasniji život postali su dio holivudske mitologije. Bila je jedna od rijetkih zvijezda koja je uspjela pobjeći iz zlatnog kaveza slave.
- Utjecaj na modu: Njen minimalistički stil oblačenja, često u pantalonama, kaputima i šeširima, imao je veliki utjecaj na modu, a njena androgena ljepota bila je ispred svog vremena.
- Nominacije za Oscara: Bila je nominovana za Oscara četiri puta, ali nikada ga nije osvojila u konkurentnoj kategoriji. Počasnog Oscara dobila je 1954. godine.
- Vječno nedokučiva: Uprkos njenom povlačenju, njena zvijezda nikada nije izblijedjela. Ostala je simbol nedokučive ljepote i enigma koja vječno fascinira.
Greta Garbo je preminula 15. aprila 1990. godine, u dobi od 84 godine. Njen život je bio parabola o cijeni slave i želji za privatnošću. Ostala je ikona čiji je utjecaj na filmsku umjetnost i poimanje zvijezdane moći neizbrisiv. Njena misterija ostaje, a Hollywood do danas nije uspio replicirati auru “ledene kraljice” koja je željela samo jedno: da je ostave na miru.
