Zašto je Amerika napala Venezuelu?

Latinska Amerika i Sjedinjene Američke Države dijele geografsku blizinu, ali i gorku, nejednaku historiju. Od kraja Drugog svjetskog rata do danas, Centralna i Južna Amerika bile su poprište intenzivnih američkih vojnih, ekonomskih i obavještajnih intervencija – procesa koji se često odvijao pod plaštom Monroeove doktrine i borbe protiv komunizma. Ove operacije, mnoge od njih tajne i vođene od strane CIA-e, srušile su demokratski izabrane vlade, instalirale brutalne diktature i ostavile trajno naslijeđe nepovjerenja i političke nestabilnosti. Razumijevanje te mračne hronike je ključno za analizu trenutnih tenzija s Venecuelom, koja se vidi kao najnovija meta ovog vječnog obrasca dominacije.

Period Hladnog rata

Nakon 1945. godine, američka vanjska politika u Latinskoj Americi bila je gotovo isključivo fokusirana na suzbijanje ljevice i zaštitu američkih korporativnih interesa.

1. Gvatemala (1954): CIA i United Fruit Company

  • Intervencija: Jedan od najozloglašenijih primjera. Demokratski izabrani predsjednik Jacobo Árbenz Guzmán pokrenuo je agrarnu reformu, nacionalizirajući neiskorišteno zemljište, uključujući i ogromne posjede američke United Fruit Company.
  • CIA Operacija: CIA je pod pokroviteljstvom Operacije PBSuccess obučila i finansirala snage koje su srušile Árbenza, instalirajući vojnu diktaturu. Ova akcija izazvala je decenije građanskog rata i represije.

2. Kuba (1961): Zaljev svinja

  • Intervencija: Nakon što je Fidel Castro srušio diktatora Batistu, SAD su pod predsjednikom Eisenhowerom osmislile plan za invaziju.
  • Neuspjeh: 1961. godine, Kennedyjeva administracija odobrila je Invaziju Zaljeva Svinja, gdje su obučeni kubanski prognanici pokušali srušiti Castra. Invazija je propala, ali je cimentirala Castrovu vlast i dovela do ekonomske blokade koja traje do danas.

3. Brazil (1964) i Čile (1973): Rušenje demokratije

  • Brazil: CIA je podržala vojni puč 1964. godine protiv demokratski izabranog predsjednika Joãa Goularta, čiji su reformski planovi i dobri odnosi sa socijalističkim zemljama smetali Washingtonu. Instalirana je proamerička vojna diktatura.
  • Čile: Nakon demokratskog izbora socijalista Salvadora Allendea 1970. godine, predsjednik Richard Nixon naredio je “ekonomski rat” protiv Čilea. CIA je aktivno destabilizirala zemlju, kulminirajući vojnim pučem 1973. godine pod vodstvom Augusta Pinocheta, koji je doveo do Allendeove smrti i Pinochetove brutalne diktature.

Era represije: Diktature i operacija ‘Kondor‘

Tokom 1970-ih i 1980-ih, intervencije su postale još mračnije, često se oslanjajući na saradnju s lokalnim, desničarskim diktaturama.

  • Operacija Kondor: SAD su pružale podršku Operaciji Kondor – koordiniranoj kampanji represije između desničarskih diktatura u Argentini, Čileu, Boliviji, Urugvaju, Paragvaju i Brazilu. Cilj je bio sistematski ukloniti ljevičarske protivnike, intelektualce i aktiviste kroz mučenja, ubistva i masovna “nestajanja”. CIA je obučavala, finansirala i pružala obavještajnu podršku tim režimima.
  • Nikaragva (1980-e): Reaganova administracija finansirala je i naoružala Contras, kontra-revolucionarne snage koje su se borile protiv sandinističke vlade. Ova podrška je uključivala ilegalne prodaje oružja Iranu (skandal Iran-Contra) i dovela do brutalnog građanskog rata.

Post-Hladnoratovska era: Narko-ratovi i invazije

I nakon pada Sovjetskog Saveza, američke vojne intervencije su se nastavile pod različitim izgovorima.

  • Panama (1989): SAD su izvršile direktnu invaziju na Panamu (Operacija Just Cause) s ciljem svrgavanja diktatora Manuela Noriege, bivšeg saradnika CIA-e, optuženog za trgovinu drogom.
  • Kolumbija (Plan Colombia): SAD su masivno finansirale i pomagale kolumbijsku vojsku u borbi protiv narko-kartela i FARC-a, čineći Kolumbiju jednim od najvećih primalaca američke vojne pomoći.

Ukupna historija, od 1898. do 1994. godine, bilježi najmanje 41 uspješnu intervenciju SAD-a u Latinskoj Americi s ciljem promjene režima ili suzbijanja narodnih pokreta.

Venezuela: Najnovija meta stare strategije

Historijski obrazac američkog intervencionizma je esencijalan za razumijevanje trenutne tenzije s Venecuelom i njenim predsjednikom Nicolásom Madurom.

  1. Od Huga Cháveza do Madura: Od izbora Huga Cháveza 1998. godine, odnosi SAD-a i Venecuele su naglo pogoršani. Chávez se otvoreno deklarisao kao socijalista i “anti-imperijalista”. Sjedinjene Države su navodno podržale neuspjeli puč protiv Cháveza 2002. godine.
  2. Maksimalni pritisak: Trumpova prva administracija usvojila je strategiju “maksimalnog pritiska” – ekonomske sankcije, podrška opoziciji (Juan Guaidó) i diplomatska izolacija. Sankcije, posebno na venecuelansku naftnu industriju, doprinijele su ekonomskom kolapsu zemlje i masovnom iseljavanju.
  3. Vojna eskalacija: Nedavni smrtonosni udari američke vojske na plovila u Karipskom moru i Pacifiku, pod izgovorom borbe protiv “narko-terorizma“, predstavljaju najopasniju eskalaciju do sada. Američki sekretar odbrane Pete Hegseth upoređuje kartele s Al Kaidom, čime stvara propagandnu i pravnu osnovu (tretiranje trgovaca drogom kao neprijateljskih boraca) za vojne akcije bez sudskog nadzora.
  4. Psihološki rat: Slanje Night Stalkers timova (elitne vojne jedinice) na Karibe i javno odobravanje tajnih CIA operacija u Venecueli dio je psihološkog rata usmjerenog na prisiljavanje Madurove vojne elite na promjenu režima, ili, u krajnjem slučaju, na direktnu intervenciju.

Tenzije s Venecuelom nisu izolovani događaj; one su najnovije poglavlje u hronici američkog intervencionizma u Latinskoj Americi. Cijeli region je stoga izuzetno osjetljiv na američke vojne poteze, videći u njima odjeke Gvatemale, Čilea i Paname. Svaki udarac na plovilo u Pacifiku ili Karibima, u tom kontekstu, nije samo rat protiv droge, već upozorenje da se SAD i dalje drže politike unilateralne dominacije na svojoj južnoj hemisferi.

Povezane priče