U svijetu fudbala postoje navijači poznati po strasti, postoje oni poznati po pritisku, a postoje i oni koji su postali legenda bez obzira na rezultate svog tima. Navijači reprezentacije Škotske, poznati kao Tartan Army, pripadaju toj posljednjoj kategoriji — možda jedinoj navijačkoj grupi na svijetu čija reputacija raste čak i kada reprezentacija ne pobjeđuje.
Jer za njih fudbal nikada nije bio samo rezultat.
Bio je putovanje.
Kako je nastala Tartan Army
Naziv “Tartan Army” pojavio se tokom 1970-ih, kada su škotski navijači počeli masovno putovati za reprezentacijom širom Evrope i svijeta. Tartan — tradicionalni škotski uzorak na kiltovima — postao je simbol identiteta koji su nosili gdje god bi igrala reprezentacija.
U vrijeme kada su engleski huligani dominirali naslovnicama evropskih medija, škotski navijači počeli su graditi potpuno drugačiju reputaciju.
Umjesto nasilja — humor.
Umjesto sukoba — druženje.
Umjesto neprijateljstva — pjesma.
Navijači koji su promijenili percepciju fudbalskih gostovanja
Tokom Evropskog prvenstva 1992. i posebno EURO-a 1996. u Engleskoj, Tartan Army postala je međunarodni fenomen. Hiljade Škota putovale su bez očekivanja trofeja, ali sa jednim ciljem — pretvoriti grad domaćina u festival.
Pjevali su s domaćim navijačima, čistili ulice nakon slavlja i često završavali u lokalnim pubovima zajedno s protivničkim pristalicama.
UEFA ih je više puta nagrađivala priznanjima za fair-play među navijačima — nešto gotovo nezamislivo u eri kada su navijačke grupe bile sinonim za probleme.
Humor kao zaštitni znak
Možda najveća snaga Tartan Armyja je sposobnost samoironije.
Škotska reprezentacija decenijama nije ostvarivala velike rezultate na velikim turnirima, ali navijači su upravo to pretvorili u dio identiteta. Transparenti s natpisima poput:
“Mi smo ovdje samo zbog zabave”
ili
“Nismo dobri, ali smo glasni”
postali su simbol njihove filozofije.
Poraz nikada nije bio razlog da se prestane pjevati.
EURO 2020 – povratak nakon 23 godine
Kada se Škotska konačno vratila na veliko takmičenje nakon više od dvije decenije, EURO 2020 pokazao je koliko je Tartan Army zapravo globalni fenomen.
London, Glasgow i gradovi širom Evrope bili su preplavljeni navijačima u kiltovima, s dudama i zastavama, ali bez incidenata koji su pratili mnoge druge navijačke skupine.
Video snimci Škota koji zajedno s engleskim navijačima pjevaju ili pomažu lokalnom stanovništvu brzo su postali viralni.
Više od fudbala
Tartan Army danas predstavlja nešto rijetko u modernom sportu — kolektivni identitet koji nije vezan za pobjede.
Za mnoge Škote, putovanje na utakmice reprezentacije način je izražavanja nacionalnog ponosa bez političke težine. To je slavlje kulture, jezika, muzike i zajedništva.
Reprezentacija možda ne osvaja trofeje često, ali njeni navijači već decenijama osvajaju simpatije svijeta.
Lekcija koju je fudbal zaboravio
U vremenu kada moderni fudbal postaje sve ozbiljniji, skuplji i podijeljen rivalstvima, Tartan Army podsjeća na jednostavnu ideju s početka sporta — da je fudbal prije svega razlog za okupljanje ljudi.
Možda upravo zato škotski navijači ostaju jedni od rijetkih koje protivnički stadioni dočekuju aplauzom.
Jer oni ne dolaze da osvoje grad.
Dolaze da ga proslave.
