Sve je počelo u ljeto 2024. godine, kada su stravična ubistva u Southportu pokrenula talas uličnog nasilja širom Velike Britanije, a Elon Musk hladnokrvno tvitovao svoju sudbonosnu opservaciju da je britanski građanski rat „neizbježan“.
Godinu dana kasnije, uslijedilo je vrelo ljeto zastava na uličnim svjetiljkama, protesta ispred hotela za tražitelje azila i sveprisutne upotrebe riječi „kutija šibica“ (tinderbox) uz konstantna predviđanja opštih nereda koji se tada zapravo nisu materijalizovali.
Danas, u sjeni novog talasa nasilja, paljevina u Belfastu i brutalnosti koja puni stupce novina, apokaliptična predviđanja o unutrašnjem slomu ponovo rastu iz sata u sat, pretvarajući se iz političke margine u dominantan medijski žanr.
Arhiva apokalipse: Od viralnih objava do „prerijskih požara“
Arhiva ovakvog materijala već je toliko prepuna da puca po šavovima. Još u avgustu 2024. godine, usred uličnih nemira, velika anketa YouGova pokazala je da zastrašujućih 32% ispitanika smatra da je građanski rat u Velikoj Britaniji „veoma“ ili „donekle“ vjerovatan. Nedugo zatim, Dominic Cummings, nekadašnji sivi eminencijski strateg britanske politike, izjavio je da je država udaljena „samo nekoliko nasumičnih viralnih objava od potpunog gubitka kontrole nad uličnim neredima i prerijskim požarima“.
Čak je i laburistička ministarka Lisa Nandy ponudila sumorno mišljenje da je sjever Engleske toliko društveno napet i podijeljen „da bi svakog trenutka mogao buknuti u plamenu“.
Ipak, nesumnjivi kralj ovog narativnog žanra ostaje Nigel Farage. Iako obično izbjegava direktnu upotrebu termina „građanski rat“, njegov prepoznatljivi leksikon za anarhiju i opšti slom redovno uključuje izraze poput „društveni kolaps“ i „građanska neposlušnost ogromnih razmjera“.
Njegova stalna predviđanja da Britanija „nije daleko od velikih građanskih nemira“ bazično su pogonjena čistim, hladnim bijesom koji populistički lideri tako vješto kanalizuju. Naravno, ovaj fenomen nije izolovan; on je dio šireg međunarodnog trenda u kojem desničarski populisti širom kontinentalne Evrope crtaju identične scenarije unutrašnjih sukoba, prelamajući ih preko tema imigracije i islama.
Sindrom identitetske krize: Konzervativci u trci za glasovima
Suočena sa gubitkom biračkog tijela koje je prebjeglo radikalnijim opcijama poput Reform UK, britanska Konzervativna partija odlučila je da ne ostane po strani u ovom narativnom ratu. Kemi Badenoch je tako pokušala kombinovati nejasan ton prividnog razuma sa upotrebom prepoznatljivih, alarmantnih termina kako bi privukla razočarane desne glasače. Njen intervju za BBC Radio 4 u emisiji „Engleska kriza identiteta“ pretvorio se u prilično konfuzan monolog u kojem je za društvenu fragmentaciju okrivila „politiku identiteta“, da bi na kraju izgovorila dvije ključne riječi.
„Vidimo sve više i više neprijateljstva prema ljudima svih etničkih pripadnosti,“ izjavila je Badenoch, tvrdeći da političari unose konflikte tamo gdje ih ranije nije bilo kako bi ugrabili jeftine poene kod određenih zajednica. „Dugoročno gledano, to je put koji vodi direktno u građanski rat.“
Ova retorika jasno pokazuje kako se najteži istorijski pojmovi danas koriste kao bazični politički alat za privlačenje pažnje u digitalnom prostoru.
Matematika unutrašnjeg sloma: Tri zone i „podivljali gradovi“
Ako tražite još preciznija i mračnija predviđanja sukoba, jedan od najistaknutijih izvora je David Betz, profesor sa King’s Collegea u Londonu. Betz, koji izgledom i nastupom podsjeća na lik iz distopijskih romana J.G. Ballarda, za realnu mogućnost građanskog rata na Zapadu krivi multikulturalizam i degenerisanu elitu, tvrdeći da će se sukobi voditi striktno duž etničkih linija.
Koristeći kalkulacije koje zbunjuju dobar dio ekonomske javnosti, on procjenjuje da Britanija ima tačno 18,5% šanse da potone u takav konflikt u naredne četiri godine, što bi odnijelo oko 23.000 ljudskih života godišnje.
Suština njegove teorije počiva na ideji da se društvo u krizi bazično cijepa na tri distinktivne „zone“:
- Urbane enklave u kojima dominira nedomorodačko stanovništvo i koje postaju izolovani centri.
- Mješovite regije, posebno glavni gradovi, gdje je autoritet države još uvijek prisutan, ali je nestabilnost najžešća.
- Homogena domorodačka područja koja služe kao baze za kontra-mobilizaciju i otpor prema promjenama.
Betz upozorava da bi se zapadni urbani centri mogli transformisati u ono što je američka vojska nekada definisala kao „podivljale gradove“ (feral cities). I dok ugledni profesori ekonomije i javnih politika poput Jonathana Portesa ovakve ideje nazivaju apsurdnim i opasnim, Betz je postao masovno prisutan na desničarskim podkastima i YouTube kanalima, prepumpavajući ove teške teorije direktno u svakodnevne razgovore stotina hiljada ljudi.
Tačka preokreta i iskonski strah
Uticaj ovih digitalnih narativa najbolje se oslikava u razgovorima sa običnim ljudima na uličnim barikadama. Tokom lokalnih izbora u Velsu, jedan od pristalica Reform partije, koji je stajao ispred gradske biblioteke nakon što ga je osoblje izbacilo, prekinuo je neobavezno ćaskanje sa novinarom, fiksirao ga oštrim pogledom i postavio direktno pitanje: „Znaš li da dolazi građanski rat?“ Kada je dobio odrečan odgovor, nastavio je priču o ilegalnoj imigraciji i „tački preokreta“ iz koje nema povratka.
Na pitanje da li to govori sa nekim čudnim uzbuđenjem i žarom, ili ga ta pomisao zapravo plaši, odgovor je stigao u milisekundi, ogoljen i iskren: „Plaši me do koske.“ I upravo u tom odgovoru leži suština čitavog fenomena.
Dok populistički političari, algoritmi društvenih mreža i radikalni akademici koriste teorije o građanskom ratu za podizanje rejtinga, klikova i uticaja, na kraju lanca ostaju obični ljudi u čije se živote uspješno instalira trajni, paralizujući strah od sopstvenih komšija.
