Dok je naš savremeni gregorijanski kalendar bazično najbolji i najpraktičniji pokušaj da se solarna realnost planete Zemlje vjerno prenese na papir, on je daleko od najkompleksnijeg sistema za računanje vremena kojeg je čovječanstvo stvorilo. Ta titula s pravom pripada drevnom kalendaru Maja.
Ovaj fascinantni mehanizam zapravo koristi složenu simbiozu tri odvojena kalendara – proročanski kalendar od 260 dana, solarni kalendar od 365 dana i monumentalni kalendar takozvanog „Dugog računanja“ (Long Count) koji pokriva ogroman vremenski period od 5.125 godina prije nego što se ponovo resetuje i vrati na početak.
Najnovija arheološka studija donosi uzbudljive vijesti sa terena: istraživači su u nizijama Meksika uspjeli locirati i dešifrovati najstariji dosad zabilježeni trag ovog drevnog kosmičkog časovnika.
Naslijeđe Olmeka i dekodiranje praistorijskog koda
Iako je ovaj hronološki sistem planetarno najpoznatiji po svojoj asocijaciji sa civilizacijom Maja – narodom koji je hiljadama godina cvjetao na prostorima južnog Meksika i sjeverne Centralne Amerike – njegovi stvarni korijeni najvjerovatnije leže u još starijoj kulturi Olmeka.
Među tri pomenuta kalendara, Dugo računanje oduvijek privlači najveću pažnju naučnika i teoretičara. Upravo je njegov početni datum, pedantno zapisan kao 4 Ajaw 8 Kumk'u (što bazično odgovara 11. avgustu 3114. godine prije nove ere), pomogao njemačkom bibliotekaru Ernstu Förstemannu da krajem devetnaestog vijeka konačno dešifruje i provali kompletnu matematičku strukturu ovog sistema.
Budući da kalendar Dugog računanja pokriva tačno 13 b’ak’tuna – vremenskih perioda od kojih svaki traje otprilike 400 godina – u javnosti su krajem 2012. godine buknule brojne teorije zavjere i apokaliptična predviđanja o smaku svijeta, jer je 21. decembar te godine označavao kraj posljednjeg b’ak’tuna.
Naravno, sudbonosnog dana se nije dogodilo ništa spektakularno; operativni sistem kalendara se jednostavno resetovao i započeo svoj novi višemilenijumski ciklus. Ako po strani ostavimo holivudska proročanstva, ovaj kalendar naučnicima nudi neprocjenjiv uploader istorijskih podataka o drevnom društvu Maja, precizno obilježavajući ključne istorijske događaje, krunisanja i rituale na kamenim spomenicima poznatim kao stele.
Stela 46 iz El Palmara: Otkriće koje pomijera istoriju
U novoj studiji objavljenoj u uglednom časopisu Ancient Mesoamerica, međunarodni tim istraživača iz Sjedinjenih Američkih Država, Japana i Meksika detaljno je predstavio otkriće sa arheološkog lokaliteta El Palmar u meksičkoj državi Campeche.
Na spomeniku registrovanom kao Stela 46, na čijoj je prednjoj strani isklesan vladar koji u ruci drži glavu božanstva (najvjerovatnije Jagura, boga podzemnog svijeta), pronađen je zapis koji mijenja dosadašnje istorijske knjige. Bočne strane ovog kamenog monolita sadrže detaljne hronološke zapise o kraljevskim događajima.
Svaki unos u ovom sistemu sastoji se od pet brojeva izvedenih iz specifičnih hijeroglifa, gdje svaki broj odgovara određenoj vremenskoj jedinici – od najveće (b’ak’tun, 400 godina) do najmanje (k’in, jedan dan). Tim predvođen Kenichirom Tsukamotom sa Univerziteta Kalifornija u Davisu uspio je izračunati i pročitati datum 8.7.1.0.0, koji kada se preračuna u naš kalendar označava 31. avgust 180. godine naše ere.
Ovo epohalno otkriće čini Stelu 46 ubjedljivo najstarijim zapisom kalendara Dugog računanja ikada pronađenim u nizijama Maja, čineći je više od jednog vijeka starijom od prethodne rekorderke, čuvene stele iz Tikala koja nosi datum iz 292. godine naše ere.
Laserska arheologija: Dešifrovanje u desetinku milimetra
Čitanje i dešifrovanje ovog datuma predstavljalo je ogroman tehnički izazov i naučnu dramu. Stela 46 je isklesana prije gotovo dvije hiljade godina, a puna dva milenijuma izloženosti surovoj tropskoj klimi, vlazi i atmosferskim uticajima bazično su zbrisali i izlizali reljefne hijeroglife sa kamenog bloka. Kako bi probili ovu barijeru, arheolozi su se okrenuli naprednoj tehnologiji – kombinaciji fotogrametrije i trodimenzionalnih skenera ekstremno visoke rezolucije.
Ovaj sistem je omogućio naučnicima da snime površinu stijene sa preciznošću od jedne desetinke milimetra.
Nakon što je kreiran savršen digitalni model stele, upotrijebljen je specijalizovani softver koji je omogućio vještačko osvjetljavanje modela pod različitim, ekstremnim uglovima. Tek tada su se iz dubine izlizanog kamena počeli ocrtavati obrisi drevnih simbola. Iako tim priznaje da su zbog oštećenja moguća i minimalno drugačija čitanja datuma (poput februara iste godine), Stela 46 definitivno ostaje najstariji spomenik ove vrste na planeti.
Ovo otkriće bazično dokazuje da je kalendar Dugog računanja igrao ključnu, fundamentalnu ulogu u održavanju kontinuiteta i legitimiteta kraljevske loze tokom klasičnog perioda Maja, otvarajući potpuno nove vidike u proučavanju nastanka i razvoja jedne od najfascinantnijih civilizacija u istoriji čovječanstva.
