Razumijevanje onoga što se nalazi duboko ispod naših stopala oduvijek je predstavljalo jedan od najvećih izazova za modernu nauku.
Najnovija i dosad najdetaljnija mapa podzemne geologije ispod zemljine južne hemisfere otkrila je nešto potpuno fascinantno što ljudska vrsta nikada ranije nije znala: drevno okeansko dno koje bi moglo biti omotano oko samog jezgra planete.
Ovaj tanak, ali izuzetno gust sloj materijala nalazi se na dubini od oko 2.900 kilometara ispod površine, tačno na dramatičnoj granici gdje se užareno, tečno metalno spoljno jezgro susreće sa stjenovitim plaštom iznad njega.
Seizmičke stanice na Antarktiku i zone ultra-niskih brzina
Seizmička istraživanja unutrašnjosti Zemlje funkcionišu kao svojevrsni ultra-precizni ultrazvuk naše planete.
Naučni tim predvođen geologom Samanthom Hansen sa Univerziteta u Alabami koristio je 15 monitoring stanica zakopanih duboko u antarktičkom ledu kako bi tokom pune tri godine mapirao i analizirao seizmičke talase uzrokovane zemljotresima širom planete.
Način na koji se ovi talasi kreću, lome i odbijaju kroz unutrašnje slojeve direktno otkriva bazični sastav, gustinu i arhitekturu materijala u dubini.
Analizirajući hiljade seizmičkih zapisa sa Antarktika, istraživači su otkrili tanke, anomalne zone materijala na samoj granici jezgra i plašta na svakom mjestu koje su testirali.
Budući da se zvučni talasi u ovim specifičnim regijama kreću znatno sporije nego u okruženju, ove formacije su u geofizičkoj bazi podataka registrovane kao zone ultra-niskih brzina (ULVZs).
Rezultati pokazuju da je unutrašnja struktura planete dramatično kompleksnija nego što se u naučnim krugovima ikada pretpostavljalo.
Podzemni planinski vijenci pet puta viši od Everesta
Jedno od najšokantnijih saznanja ove studije, objavljene u prestižnom časopisu Science Advances, jeste varijacija u debljini ovog skrivenog sloja.
Kako objašnjava geofizičar Edward Garnero sa Univerziteta Arizona State, debljina ovog materijala varira od nekoliko kilometara do nekoliko desetina kilometara. To suštinski znači da naučnici gledaju u gigantske planinske vijence na samom jezgru planete, koji su na pojedinim mjestima i do pet puta viši od Mount Everesta.
Prema kompjuterskim simulacijama i analizama stijena, ove podzemne planine su najvjerovatnije sastavljene od drevne okeanske kore koja je potonula i ostala zarobljena milionima godina u unutrašnjosti.
Zanimljivo je da se ova potonula kora danas ne nalazi blizu prepoznatljivih subdukcionih zona na površini – mjesta gdje se tektonske ploče sudaraju i guraju stijene nadole.
Međutim, naučni modeli pokazuju kako su snažne konvekcijske struje u polutečnom plaštu polako pomjerale i transportovale ovo praistorijsko okeansko dno do njegovog trenutnog počivališta na ivici jezgra.
Ključ za razumijevanje magnetnog polja i vulkana
Iako je donošenje stopostotnih zaključaka o vrstama stijena samo na osnovu brzine seizmičkih talasa izuzetno delikatno, hipoteza o drevnom okeanskom dnu trenutno stoji kao naučno najutemeljenije objašnjenje za postojanje ovih anomalija.
Postoji opravdana sumnja da bi ova kora mogla biti omotana oko kompletnog zemljinog jezgra, ali pošto je sloj izuzetno tanak, biće potrebne buduće seizmičke misije kako bi se dobio definitivan uploader podataka.
Ovo otkriće ima monstruoznu važnost za geologe jer nudi bazične odgovore na pitanje kako toplota bježi iz vrelog, gustog jezgra u stjenoviti plašt iznad njega.
Razlike u sastavu između ova dva sloja su, slikovito rečeno, veće od razlika između čvrstih površinskih stijena i vazduha u kojem mi živimo.
Detaljno mapiranje ovih dubina od presudne je važnosti za proučavanje svega – od mehanizama koji pokreću razorne vulkanske erupcije do varijacija u zemljinom magnetnom polju, koje funkcioniše kao naš bazični štit protiv opasnog solarnog zračenja iz svemira.
Ova studija je uspostavila ključnu kariku koja povezuje plitke strukture kore sa najdubljim procesima koji bazično pokreću i oblikuju dinamiku naše planete.
