U maju 1992. godine, na prostoru Čajniča, ljudi nisu nestajali u haosu rata nego u precizno organizovanom sistemu progona. Bošnjaci su odvođeni iz svojih kuća, s puteva i iz kolona koje su pokušavale pobjeći prema Pljevljima, zatvarani, mučeni i ubijani na lokalitetima koje će Bosna i Hercegovina godinama kasnije prepoznavati po masovnim grobnicama. Mostina kod Čajniča postala je jedno od mjesta na kojem su iz zemlje izvađeni ostaci desetina ubijenih civila, dok je šuma Čudanj sakrila i tijela porodice Mahmutović — majke Hajrije, njenog jednogodišnjeg sina Amrudina, četverogodišnje Amre i supruga Amira.
Presude Suda Bosne i Hercegovine potvrdile su da je nad nesrpskim stanovništvom Čajniča provođen širok i sistematičan napad u kojem su učestvovali pripadnici Teritorijalne odbrane, policije i paravojnih formacija pristiglih iz Srbije i Crne Gore. I dok su pojedini izvršioci osuđeni, dio odgovornih i dalje ostaje van domašaja pravosuđa Bosne i Hercegovine. Među njima je i Duško Kornjača, nekadašnji predsjednik Kriznog štaba Srpske opštine Čajniče, koji se već godinama nalazi u Srbiji.
Povodom godišnjice ratnih zločina nad Bošnjacima Čajniča, Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije objavilo je saopštenje koje prenosimo u cijelosti:
“Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) podsjeća javnost na godišnjicu ratnih zločina nad Bošnjacima Čajniča. Prema presudama Suda Bosne i Hercegovine, u periodu od polovine aprila pa do sredine maja 1992. u opštini Čajniče u okviru širokog i sistematičnog napada pripadnika Teritorijalne odbrane opštine Čajniče, pripadnika jedinice Plavi orlovi i policije Stanice javne bezbjednosti opštine Čajniče, potpomognuti paravojnim formacijama koje su dolazile iz Srbije i Crne Gore, vršen je progon nesrpskog civilnog stanovništva na području Čajniča na nacionalnoj i vjerskoj osnovi i to zatvaranjem i drugim nečovječnim djelima slične prirode, učinjenim u namjeri nanošenja velike patnje.
Na lokalitetu lovački dom na Mostini kod Čajniča tokom maja 1992. ubijeni su bošnjački civili koji su prethodno zarobljeni u gradu ili okolnim selima, kao i na cesti prema Pljevljima dok su pokušavali pobjeći od rata. Institut za nestale osobe Bosne i Hercegovine navodi da je najveća grobnica u Čajniču pronađena u mjestu Mostina iz koje su u septembru 2002. ekshumirani posmrtni ostaci 18 žrtava. Ovaj je lokalitet skrivao još šest masovnih grobnica iz kojih su ekshumirana tijela ukupno 60 žrtava. O monstruoznostima počinjenim nad Bošnjacima Čajniča svjedoči i masovna grobnica u šumi Čudanj pronađena 2006. godine u kojoj su skriveni posmrtni ostaci porodice Mahmutović. Najprije su pronađeni posmrtni ostaci majke Hajrije i njeno dvoje djece, jednoipogodišnjeg Amrudina i četvorogodišnje Amre. Samo nekoliko stotina metara dalje na ovom lokalitetu, u pojedinačnoj grobnici, pronađeni su i posmrtni ostaci Amira Mahmutovića, Hajrijinog supruga.
UDIK-ova publikacija ‘Ratni zločini u Čajniču – presude’ donosi predmete Suda BiH koji je osudio Milorada Živkovića, Miluna Kornjaču, Milosava Jovanovića, Marijana Jovanovića i Slavku Jovanovića na kazne zatvora od šest do jedanaest godina. Optužbi su oslobođeni Duško Tadić i Stevo Jovanović. Prije više od deset godina Sud BiH je potvrdio optužnicu kojom optuženog Duška Kornjaču tereti da je ‘kao predsjednik Kriznog štaba, kasnije komandant ratnog štaba Srpske opštine Čajniče te predsjednik Skupštine opštine i ministar odbrane u Vladi Srpske autonomne teritorije Hercegovina, kao svjestan učesnik udruženog zločinačkog poduhvata, planirao i naredio progon nesrpskog stanovništva iz općine Čajniče’. Uprkos tome što se nalazi u susjednoj Srbiji, Kornjača još uvijek ostaje nedostupan pravosudnim organima Bosne i Hercegovine. Srbija svjesno nastavlja da pruža utočište ratnim zločincima, čime saučestvuje u ometanju procesuiranja istih i pružanja pravne satisfakcije porodicama ubijenih.
Pozivamo srbijanske vlasti da prestanu sa politikom skrivanja ubica i zločinaca te konačno pokažu iskrenu volju za dobrosusjedskim odnosima.
U povodu trideset i četvrte godišnjice, sjećamo se ubijenih bošnjačkih civila Čajniča i okoline”.
I zato godišnjice poput ove nisu stvar protokola ni ritualnog polaganja cvijeća. One postoje da bi se iznova izgovorila imena onih koji su ubijeni dok su pokušavali pobjeći, sakriti djecu ili preživjeti rat koji im je došao na kućni prag. Postoje i da podsjete na to da zločin ne završava trenutkom ubistva, nego traje sve dok nalogodavci i izvršioci imaju države koje ih skrivaju, društva koja ih relativiziraju i tišinu koja ih štiti.
