Dok se pažnja javnosti preusmjerava na sportske arene i filmske spektakle, na globalnoj geopolitičkoj mapi svjedočimo najznačajnijem reformatiranju odnosa moći u posljednjih nekoliko decenija.
Događaji iz maja 2026. godine jasno pokazuju da ulazimo u eru u kojoj klasična vojna i ekonomska nadmoć gube bitku protiv asimetričnih, jeftinih i kognitivno naprednih strategija.
Glavne tačke globalnog napona — tjesnac Hormuz i istočni bok Evrope — više nisu samo lokalni sukobi, već poligoni na kojima se testira izdržljivost cjelokupnog svjetskog sistema.
Tjesnac Hormuz i ekonomija asimetričnog ratovanja
Najveća geostrateška i geoekonomska priča ovog mjeseca odvija se oko tjesnaca Hormuz, vitalne arterije za globalno snabdijevanje naftom. Iako je primirje između Sjedinjenih Američkih Država i Irana formalno na snazi, pregovori su u potpunom zastoju zbog iranskih zahtjeva za suverenitetom nad tjesnacem i odgađanjem nuklearnih pregovora.
Ono što analitičari izdvajaju kao ključni kôd ovog sukoba jeste činjenica da Iran, uprkos pretrpljenoj šteti, nije institucionalno kolabirao.
Naprotiv, upotrebom jeftinih dronova i mina, Teheran je uspio nametnuti trajan rizik za plovidbu i natjerati globalna tržišta na dugu i bolnu adaptaciju.
Sjedinjene Američke Države konstantno troše milionske resurse i visoku tehnologiju unutar svoje pomorske blokade (CENTCOM izvještava o desetinama presretnutih i onesposobljenih brodova), ali ekonomska računica je neumoljiva. Kada protivnik koristi dronove vrijedne nekoliko hiljada dolara da bi vezao i iscrpio odbrambene sisteme vrijedne stotine miliona, balans moći se mijenja.
Dok Vašington pokušava pretvoriti vojni pritisak u politički izlaz kroz kompleksne pakete sankcija i sporazuma o slobodnoj navigaciji, tržišta nafte već reaguju. Iako cijene bilježe pad uslijed nada o produženju primirja, infrastruktura i povjerenje tankera se neće normalizovati preko noći.
Regionalni transportni pravci, poput Iračkog “Razvojnog puta” od 1.200 kilometara prema Turskoj i Evropi, naglo dobijaju na značaju jer globalni kapital traži alternativne rute izvan zone dosega iranskog koda.
Koncept jeftine odbrane na istočnom boku
Paralelno sa krizom na Bliskom istoku, ratne simulacije i realni sukobi u Evropi pokazuju identičan obrazac promjene vojne paradigme. Nedavni analitički prikazi hipotetičkih scenarija odbrane Litvanije od strane NATO snaga jasno ukazuju na uvođenje nove varijable: masovne upotrebe AI-vođene rojeve municije (loitering munitions). Ukrajinsko ratište je već dokazalo da se skupi ruski projektili i oklopna vozila mogu neutralisati domaćim, jeftinim presretačima i dronovima, što je potpuno redefinisalo ekonomiju ratovanja.
Tradicionalni simboli vojne prestiža i skupi sistemi postaju ranjivi u svijetu gdje decentralizovani algoritmi upravljaju stotinama malih, ubojitih letjelica simultano.
Peking kao glavni korisnik sistemskih grešaka
Dok se Vašington i Moskva iscrpljuju u sopstvenim “ratovima po izboru”, sa razlikom što su za Rusiju neuspjesi u Ukrajini postali egzistencijalna prijetnja po trenutni režim, Kina se pozicionira kao primarni korisnik ovih blamaža. Sastanak Xi Jinpinga i Vladimira Putina u Pekingu sredinom maja potvrdio je dalje jačanje veza, ali iz pozicije gdje Kina diktira uslove.
Istovremeno, samit između Trumpa i Xija, praćen delegacijom tehnoloških giganata poput Elona Muska i Tim Cooka, pokazuje da Peking uspješno balansira između održavanja ekonomskih veza sa Zapadom i preuzimanja uloge stabilizatora globalnih tokova. Srednje sile i regionalni igrači uče lekciju: kolosi se mogu usporiti i dovesti u šah-poziciju pametnim, jeftinim i asimetričnim pristupom.
