Kada se danas u Bosni i Hercegovini povede rasprava o zastavi sa zlatnim ljiljanima, ona gotovo uvijek završi u politici.
A možda bi trebala početi u historiji.
Jer prije nego što je postala simbol Republike Bosne i Hercegovine 1992. godine, zastava sa ljiljanima bila je inspirisana grbom srednjovjekovne bosanske kraljevske dinastije Kotromanić. Taj grb koristio je šest zlatnih ljiljana na plavom štitu još u vrijeme kralja Tvrtko I Kotromanić.
Ljiljan nije nastao na Balkanu
Tu dolazimo do prvog paradoksa.
Historičari već decenijama ukazuju da se motiv ljiljana u grbu Kotromanića vjerovatno razvio pod utjecajem zapadnoevropske heraldike, posebno anžuvinske dinastije koja je u srednjem vijeku imala snažne veze s Ugarskom i Bosnom. Fleur-de-lis bio je jedan od najprepoznatljivijih simbola evropskog kršćanskog plemstva i francuskih kraljeva.
Drugim riječima…
Simbol koji se danas često doživljava isključivo kroz savremene političke ili nacionalne podjele ima duboke korijene u srednjovjekovnoj evropskoj, pretežno kršćanskoj heraldičkoj tradiciji.
Historija ne poznaje današnje podjele
U 14. stoljeću nije postojala podjela na Bošnjake, Hrvate i Srbe u današnjem političkom smislu.
Nije bilo ni muslimana u Bosni, jer će Osmansko Carstvo doći tek više od jednog stoljeća kasnije.
Ljiljani su tada bili simbol bosanske kraljevske kuće i države.
Tek mnogo kasnije, nakon raspada Jugoslavije, zastava Republike Bosne i Hercegovine (1992–1998) preuzela je taj srednjovjekovni motiv, zbog čega je simbol dobio i novo savremeno značenje.
Kako je historijski simbol postao politički simbol?
To je vjerovatno ključno pitanje.
Za jedne je zastava s ljiljanima prvenstveno simbol srednjovjekovne Bosne i međunarodno priznate Republike Bosne i Hercegovine.
Za druge je prvenstveno vežu za rat devedesetih i Armiju Republike Bosne i Hercegovine.
Ta dva pogleda danas postoje paralelno i upravo zato izazivaju toliko emocija.
Paradoks koji govori više o sadašnjosti nego o prošlosti
Možda je najveća ironija cijele priče upravo ovo:
Simbol čiji se korijeni nalaze u srednjovjekovnoj evropskoj heraldici danas je predmet političkih sporova u zemlji koja je naslijedila upravo tu srednjovjekovnu državu.
Historija rijetko prati današnje političke granice.
Još rjeđe prati današnje identitete.
Zato je možda korisno zapamtiti jednu činjenicu.
Prije nego što je postao simbol jedne politike…
Ljiljan je bio simbol jedne kraljevine.
A prije nego što je postao predmet sporova…
Bio je dio zajedničke evropske heraldičke tradicije.
